Κάταγμα Ισχίου

Τι είναι το κάταγμα του ισχίου;

Ο όρος «κάταγμα ισχίου» αναφέρεται σε κάταγμα του εγγύς μηριαίου οστού, στην περιοχή κοντά στην άρθρωση του ισχίου. Ανάλογα με την ακριβή θέση του κατάγματος σε σχέση με τον αρθρικό θύλακο, τα κατάγματα διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες, με σημαντικές διαφορές στην αντιμετώπιση:

• Ενδοαρθρικά κατάγματα (κατάγματα του μηριαίου αυχένα / υποκεφαλικά): Βρίσκονται μέσα στον αρθρικό θύλακο, κοντά στη μηριαία κεφαλή. Το σημαντικό χαρακτηριστικό τους είναι ότι μπορεί να διαταράξουν την αιμάτωση της μηριαίας κεφαλής, με κίνδυνο μετέπειτα οστεονέκρωσης.
• Εξωαρθρικά κατάγματα (διατροχαντήρια): Βρίσκονται λίγο πιο περιφερικά, έξω από τον αρθρικό θύλακο, στην περιοχή των τροχαντήρων. Εδώ η αιμάτωση της κεφαλής κατά κανόνα δεν διακυβεύεται.

Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική, καθώς καθορίζει το είδος της χειρουργικής αντιμετώπισης.

Κάταγμα ισχίου από κόπωση και περιπροθετικό κάταγμα

Δύο ειδικές μορφές αξίζουν ξεχωριστή αναφορά. Το κάταγμα κόπωσης του αυχένα δεν οφείλεται σε πτώση, αλλά σε επαναλαμβανόμενη καταπόνηση, για παράδειγμα σε δρομείς μεγάλων αποστάσεων ή σε άτομα με χαμηλή οστική πυκνότητα. Εκδηλώνεται με βαθύ πόνο στη βουβωνική χώρα που επιδεινώνεται με τη φόρτιση και συχνά δεν φαίνεται στην αρχική ακτινογραφία. Το περιπροθετικό κάταγμα εμφανίζεται γύρω από ένα εμφύτευμα σε ασθενή που έχει ήδη υποβληθεί σε αρθροπλαστική και απαιτεί εξειδικευμένο σχεδιασμό, γιατί πρέπει να εκτιμηθεί ταυτόχρονα η σταθερότητα της πρόθεσης.

Ανατομία της περιοχής και τύποι κατάγματος ισχίου

Το ισχίο είναι μια σφαιροειδής άρθρωση: η μηριαία κεφαλή κινείται μέσα στην κοτύλη της λεκάνης και συνδέεται με το υπόλοιπο μηριαίο οστό μέσω του αυχένα. Κάτω από τον αυχένα βρίσκονται ο μείζων και ο ελάσσων τροχαντήρας, δύο οστικές προεξοχές όπου καταφύονται ισχυροί μύες. Το σημείο στο οποίο σπάει το οστό έχει μεγάλη πρακτική σημασία, γιατί η κεφαλή αιματώνεται κυρίως από μικρά αγγεία που ανεβαίνουν κατά μήκος του αυχένα. Όσο πιο κοντά στην κεφαλή βρίσκεται η γραμμή του κατάγματος, τόσο πιο ευάλωτη είναι η αιμάτωσή της.

Με βάση την εντόπιση, ο χειρουργός διακρίνει τις εξής μορφές:

• Κατάγματα της μηριαίας κεφαλής. Είναι σπάνια και συνήθως συνοδεύουν τραυματικό εξάρθρημα του ισχίου μετά από κάκωση υψηλής ενέργειας.
• Υποκεφαλικά κατάγματα (κατάγματα του αυχένα). Είναι συχνά και μπορεί να προκληθούν ακόμη και με μικρή βία. Χωρίζονται σε απαρεκτόπιστα και παρεκτοπισμένα, διάκριση που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιλογή της επέμβασης.
• Βασεοαυχενικά κατάγματα. Εντοπίζονται στη βάση του αυχένα, στο όριο με την τροχαντήρια περιοχή.
• Διατροχαντήρια κατάγματα. Η γραμμή του κατάγματος περνά ανάμεσα στους δύο τροχαντήρες. Το οστό εδώ έχει καλή αιμάτωση και πωρώνεται ευκολότερα, όμως το κάταγμα μπορεί να είναι ασταθές ή συντριπτικό.
• Υποτροχαντήρια κατάγματα. Βρίσκονται λίγο χαμηλότερα, στο άνω τμήμα της διάφυσης, όπου ασκούνται μεγάλες μυϊκές δυνάμεις.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Στους ηλικιωμένους, το κάταγμα ισχίου προκαλείται συνήθως από μια απλή πτώση, με υποκείμενο παράγοντα την οστεοπόρωση, η οποία καθιστά το οστό εύθραυστο. Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν τις διαταραχές της ισορροπίας, τη μειωμένη όραση, τη μυϊκή αδυναμία και ορισμένα φάρμακα.

Στους νεότερους, το κάταγμα ισχίου είναι σπανιότερο και προκαλείται κατά κανόνα από τραυματισμό υψηλής ενέργειας, όπως ένα τροχαίο ατύχημα ή μια πτώση από ύψος.

Κάταγμα ισχίου σε νεότερους και δραστήριους ασθενείς

Σε άτομα κάτω των 50 έως 60 ετών το κάταγμα προκύπτει συνήθως από τροχαίο, πτώση από ύψος ή αθλητική κάκωση και συχνά συνυπάρχει με άλλους τραυματισμούς. Ο στόχος εδώ είναι διαφορετικός: επιδιώκεται, όπου είναι εφικτό, η διατήρηση της φυσικής άρθρωσης με ανατομική ανάταξη και σταθερή οστεοσύνθεση, ώστε να αποφευχθεί μια πρόθεση σε μικρή ηλικία. Όταν ένα κάταγμα εμφανιστεί σε νέο άνθρωπο με ελαφρύ τραυματισμό, ο ιατρός αναζητά υποκείμενη αιτία, όπως διαταραχές του μεταβολισμού των οστών, μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης ή διατροφικές ελλείψεις.

Η εικόνα στην τρίτη ηλικία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες (συνοδά νοσήματα, ευθραυστότητα, οργάνωση της φροντίδας στο σπίτι), οι οποίες αναλύονται στο άρθρο για το κάταγμα ισχίου στους ηλικιωμένους.

Κλινική εικόνα και συμπτώματα

Τα συμπτώματα ενός κατάγματος ισχίου είναι κατά κανόνα έντονα και σαφή:

• Έντονος πόνος στο ισχίο ή τη βουβωνική χώρα, ιδίως κατά την προσπάθεια κίνησης.
• Αδυναμία φόρτισης και βάδισης: ο ασθενής συνήθως δεν μπορεί να φορτίσει το άκρο.
• Χαρακτηριστική θέση του σκέλους: το πάσχον σκέλος εμφανίζεται συχνά βραχύτερο και σε έξω στροφή.
• Οίδημα και ευαισθησία στην περιοχή.

Σε ορισμένα κατάγματα χωρίς παρεκτόπιση, ο ασθενής μπορεί να διατηρεί κάποια ικανότητα φόρτισης, γι’ αυτό κάθε επίμονος πόνος στο ισχίο μετά από πτώση πρέπει να διερευνάται.

Διάγνωση

Η διάγνωση τίθεται με κλινική εξέταση και ακτινογραφίες του ισχίου και της πυέλου, που αναδεικνύουν το κάταγμα και τον τύπο του. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγμάτων χωρίς παρεκτόπιση, που δεν είναι σαφή στην ακτινογραφία, απαιτείται αξονική ή μαγνητική τομογραφία για την επιβεβαίωση. Ο πλήρης προεγχειρητικός έλεγχος, εργαστηριακός, καρδιολογικός και αναισθησιολογικός, είναι απαραίτητος, ιδίως στους ηλικιωμένους ασθενείς.

Κάταγμα ισχίου ή κάτι άλλο; Η διαφορική διάγνωση

Δεν είναι κάθε πόνος μετά από πτώση κάταγμα, αλλά και ένα κάταγμα μπορεί να διαφύγει όταν δεν έχει παρεκτοπιστεί. Κατά την εξέταση, ο ιατρός ελέγχει τη θέση και το μήκος του σκέλους, την ευαισθησία στη βουβωνική χώρα και στον τροχαντήρα, τον πόνο στην ήπια στροφή του μηρού και στην αξονική πίεση από τη φτέρνα, καθώς και την αιμάτωση και τη νεύρωση του άκρου. Παθήσεις που δίνουν παρόμοια εικόνα είναι:

• κατάγματα των ηβικών κλάδων ή του ιερού οστού, συχνά σε οστεοπορωτικό σκελετό,
• θλάση ή μώλωπας των μαλακών μορίων και φλεγμονή γύρω από τον τροχαντήρα, όπως περιγράφεται στο άρθρο για την τροχαντηρίτιδα του ισχίου,
• έξαρση προϋπάρχουσας φθοράς της άρθρωσης, δηλαδή οστεοαρθρίτιδας του ισχίου,
• πόνος που ξεκινά από την οσφυϊκή μοίρα και αντανακλά στον γλουτό ή στον μηρό. Για τη διάκριση αυτή υπάρχει ξεχωριστός οδηγός σχετικά με το αν πρόκειται για πόνο από το ισχίο ή τη μέση.

Όταν ο πόνος στη φόρτιση επιμένει και η ακτινογραφία είναι φυσιολογική, ο έλεγχος δεν σταματά εκεί. Η μαγνητική τομογραφία αναδεικνύει το λεγόμενο αφανές κάταγμα, ενώ η αξονική βοηθά στην εκτίμηση της συντριβής και στον σχεδιασμό της επέμβασης.

Θεραπεία

Το κάταγμα ισχίου αντιμετωπίζεται στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων χειρουργικά και άμεσα, καθώς η καθυστέρηση αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών από την κατάκλιση. Το είδος της επέμβασης εξαρτάται από τον τύπο και τη θέση του κατάγματος, καθώς και από την ηλικία και τη δραστηριότητα του ασθενούς:

• Οστεοσύνθεση: Στα εξωαρθρικά (διατροχαντήρια) κατάγματα και σε ορισμένα κατάγματα αυχένα χωρίς παρεκτόπιση, το κάταγμα σταθεροποιείται με μεταλλικά υλικά (κοχλίες, πλάκες ή ενδομυελικούς ήλους), διατηρώντας τη φυσική άρθρωση. Σε ορισμένα υποκεφαλικά κατάγματα χωρίς παρεκτόπιση πραγματοποιείται κλειστή ανάταξη και διαδερμική οστεοσύνθεση (κοχλίωση), ενώ στα εξωαρθρικά κατάγματα η μέθοδος εκλογής είναι η κλειστή ανάταξη και σταθεροποίηση με ενδομυελική ήλωση.
• Ημιαρθροπλαστική: Σε παρεκτοπισμένα υποκεφαλικά κατάγματα σε ηλικιωμένους, όπου η αιμάτωση της κεφαλής έχει διαταραχθεί, αντικαθίσταται η μηριαία κεφαλή.
• Ολική αρθροπλαστική: Σε πιο δραστήριους ασθενείς με παρεκτοπισμένο υποκεφαλικό κάταγμα ή προϋπάρχουσα αρθρίτιδα, αντικαθίσταται ολόκληρη η άρθρωση.

Στα υποκεφαλικά κατάγματα του μηριαίου που αντιμετωπίζονται με αρθροπλαστική, ο Δρ. Τσαρούχας εφαρμόζει, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τη μέθοδο ASI (Anterior Supine Intermuscular), η οποία, χάρη στη διατήρηση των μυών, επιτρέπει ταχύτερη κινητοποίηση, κρίσιμο στοιχείο για τους ηλικιωμένους ασθενείς.

Προετοιμασία, αναισθησία και η ημέρα του χειρουργείου

Από την εισαγωγή έως το χειρουργείο η ιατρική ομάδα φροντίζει για την αναλγησία, την ενυδάτωση και τη ρύθμιση των χρόνιων νοσημάτων. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα: ενημερώστε από την πρώτη στιγμή για ό,τι λαμβάνετε, γιατί επηρεάζουν τον χρόνο και το είδος της αναισθησίας. Η επέμβαση γίνεται συνήθως με περιοχική (ραχιαία) ή γενική αναισθησία, ανάλογα με την εκτίμηση του αναισθησιολόγου. Χορηγείται προληπτικά αντιβίωση, ενώ μετεγχειρητικά ακολουθεί αντιθρομβωτική αγωγή για το διάστημα που θα ορίσει ο ιατρός.

Πότε εξετάζεται η συντηρητική αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση χωρίς χειρουργείο αφορά λίγες περιπτώσεις: ασθενείς με πολύ βαριά γενική κατάσταση, στους οποίους ο κίνδυνος της επέμβασης κρίνεται δυσανάλογος, ή ορισμένα σταθερά, ενσφηνωμένα κατάγματα που παρακολουθούνται στενά με επαναληπτικές ακτινογραφίες. Και σε αυτές τις περιπτώσεις ο κίνδυνος δευτερογενούς παρεκτόπισης παραμένει, γι’ αυτό η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα και επανεξετάζεται.

Πώς επιλέγεται η επέμβαση για το κάταγμα ισχίου

Η απόφαση στηρίζεται σε τέσσερα ερωτήματα: πού βρίσκεται το κάταγμα, αν έχει παρεκτοπιστεί, ποια είναι η ποιότητα του οστού και ποιο ήταν το επίπεδο δραστηριότητας του ασθενούς πριν από τον τραυματισμό. Οι ηλικίες που αναφέρονται παρακάτω είναι ενδεικτικές, γιατί μετρά περισσότερο η βιολογική ηλικία από τη χρονολογική.

• Υποκεφαλικό κάταγμα χωρίς ή με μικρή παρεκτόπιση. Συνήθως γίνεται κλειστή ανάταξη και διαδερμική κοχλίωση με τρεις κοχλίες, μέσα από πολύ μικρές τομές. Η κεφαλή διατηρείται, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση της πώρωσης και της αιμάτωσής της.
• Παρεκτοπισμένο υποκεφαλικό κάταγμα σε δραστήριο ασθενή. Προτιμάται συχνά η ολική αρθροπλαστική ισχίου, επειδή η πιθανότητα να πωρωθεί ο αυχένας χωρίς προβλήματα είναι μικρότερη. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να πραγματοποιηθεί με την ελάχιστα επεμβατική μέθοδο ASI, χωρίς διατομή μυών.
• Παρεκτοπισμένο υποκεφαλικό κάταγμα σε ασθενή μεγαλύτερης ηλικίας με περιορισμένες απαιτήσεις. Επιλέγεται συνήθως ημιαρθροπλαστική με κεφαλή διπλής κίνησης (bipolar), μια συντομότερη επέμβαση με μικρότερη χειρουργική επιβάρυνση.
• Διατροχαντήρια και υποτροχαντήρια κατάγματα. Αντιμετωπίζονται κατά κανόνα με κλειστή ανάταξη και ενδομυελική ήλωση (ήλος τύπου γάμμα), ανεξαρτήτως ηλικίας. Σπανιότερα χρησιμοποιείται πλάκα με ολισθαίνοντα κοχλία, ενώ σε ορισμένα συντριπτικά κατάγματα εξετάζεται η αρθροπλαστική.
• Κατάγματα της μηριαίας κεφαλής. Απαιτούν συνήθως ανοικτή ανάταξη και οστεοσύνθεση με μικρούς κοχλίες.

Η σημασία της άμεσης αντιμετώπισης

Στους ηλικιωμένους, το κάταγμα ισχίου δεν είναι απλώς ένα ορθοπαιδικό πρόβλημα, είναι μια κατάσταση που επηρεάζει τη συνολική υγεία και επιβίωση. Η παρατεταμένη κατάκλιση συνδέεται με σοβαρές επιπλοκές, όπως θρομβώσεις, πνευμονικές λοιμώξεις και έλκη κατάκλισης. Γι’ αυτό, η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στη χειρουργική αντιμετώπιση εντός 24-48 ωρών (όπου το επιτρέπει η κατάσταση του ασθενούς) και στην άμεση κινητοποίηση, ώστε ο ασθενής να επιστρέψει το συντομότερο στα πόδια του.

Παράλληλα, η αντιμετώπιση της υποκείμενης οστεοπόρωσης είναι απαραίτητη για την πρόληψη νέων καταγμάτων.

Αποκατάσταση

Η αποκατάσταση ξεκινά άμεσα μετά την επέμβαση, με στόχο την ταχύτερη δυνατή κινητοποίηση. Το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας εστιάζει στην επανεκπαίδευση της βάδισης (αρχικά με βοήθημα), στη μυϊκή ενδυνάμωση και στην αποκατάσταση της ισορροπίας και της αυτονομίας. Ο ρυθμός εξαρτάται από τον τύπο του κατάγματος, το είδος της επέμβασης και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Στους ηλικιωμένους, η υποστήριξη και η πρόληψη νέων πτώσεων αποτελούν σημαντικό μέρος της φροντίδας.

Επιστροφή σε οδήγηση, εργασία και άθληση

Η οδήγηση επιτρέπεται όταν έχετε σταματήσει τα ισχυρά παυσίπονα, φορτίζετε με ασφάλεια το σκέλος και μπορείτε να φρενάρετε απότομα χωρίς πόνο, κάτι που συνήθως απαιτεί 6 έως 8 εβδομάδες. Η επιστροφή σε καθιστική εργασία γίνεται νωρίτερα από ό,τι σε χειρωνακτική, για την οποία χρειάζονται συχνά 3 μήνες ή περισσότερο. Κολύμβηση και στατικό ποδήλατο ξεκινούν μόλις επουλωθεί το τραύμα και το επιτρέψει ο ιατρός. Δραστηριότητες με κρούση ή κίνδυνο πτώσης συζητούνται μετά την ακτινολογική επιβεβαίωση της πώρωσης.

Αποκατάσταση μετά από κάταγμα ισχίου: ενδεικτικά στάδια

Το πόσο βάρος επιτρέπεται στο σκέλος εξαρτάται από τη σταθερότητα που πέτυχε η επέμβαση. Μετά από αρθροπλαστική ή ημιαρθροπλαστική η φόρτιση επιτρέπεται συνήθως άμεσα. Μετά από ενδομυελική ήλωση επιτρέπεται στις περισσότερες περιπτώσεις νωρίς, ενώ μετά από κοχλίωση του αυχένα μπορεί να ζητηθεί προστατευμένη φόρτιση για κάποιο διάστημα. Τα παρακάτω χρονικά διαστήματα είναι ενδεικτικά:

• Πρώτες ημέρες. Έγερση από το κρεβάτι και πρώτα βήματα με περιπατητήρα ή βακτηρίες, αναπνευστικές ασκήσεις, ασκήσεις κυκλοφορίας για τις γάμπες.
• Έως την 6η εβδομάδα. Καθημερινή βάδιση με βοήθημα, ήπια ενδυνάμωση τετρακεφάλου και γλουτιαίων, εκπαίδευση σε σκάλες και μεταφορές. Στο διάστημα αυτό γίνεται συνήθως ο πρώτος ακτινολογικός επανέλεγχος.
• 6η έως 12η εβδομάδα. Σταδιακή αποδέσμευση από το βοήθημα, ασκήσεις ισορροπίας και αντοχής, μεγαλύτερες αποστάσεις.
• 3 έως 6 μήνες και μετά. Ωρίμανση της πώρωσης, επιστροφή στις περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες. Η μυϊκή δύναμη και η εμπιστοσύνη στη βάδιση μπορεί να συνεχίσουν να βελτιώνονται έως και έναν χρόνο.

Όταν το κάταγμα έχει αντιμετωπιστεί με πρόθεση, η πορεία μοιάζει με εκείνη που περιγράφεται στον οδηγό για την αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική ισχίου.

Πιθανές επιπλοκές του κατάγματος ισχίου και πώς προλαμβάνονται

Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν χωρίς σοβαρά προβλήματα, είναι όμως χρήσιμο να γνωρίζετε τι παρακολουθεί ο ιατρός στους επανελέγχους:

• Διαταραχή της αιμάτωσης της κεφαλής. Μετά από κάταγμα του αυχένα που αντιμετωπίστηκε με κοχλίες μπορεί, ακόμη και μήνες αργότερα, να εμφανιστεί οστεονέκρωση της μηριαίας κεφαλής. Νέος πόνος στη βουβωνική χώρα μετά από περίοδο βελτίωσης πρέπει να ελέγχεται.
• Καθυστερημένη πώρωση ή ψευδάρθρωση. Το κάταγμα δεν ενώνεται στον αναμενόμενο χρόνο. Το κάπνισμα, ο αρρύθμιστος διαβήτης και η πρόωρη υπερφόρτιση αυξάνουν τον κίνδυνο.
• Αστοχία ή μετακίνηση των υλικών, συχνότερα σε πολύ οστεοπορωτικό οστό.
• Φλεβική θρόμβωση και πνευμονική εμβολή. Προλαμβάνονται με αντιθρομβωτική αγωγή και έγκαιρη κινητοποίηση.
• Λοίμωξη του τραύματος, για την οποία χορηγείται προληπτική αντιβίωση και δίνονται οδηγίες φροντίδας της τομής.
• Εξάρθρημα της πρόθεσης ή διαφορά στο μήκος των σκελών, όταν έχει γίνει αρθροπλαστική.

Η τήρηση των οδηγιών φόρτισης, η καλή διατροφή με επαρκή πρωτεΐνη και η συνέπεια στους προγραμματισμένους επανελέγχους είναι οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι πρόληψης.

Πρόληψη των καταγμάτων ισχίου

Στους ηλικιωμένους, η πρόληψη του κατάγματος ισχίου εστιάζει σε δύο άξονες: την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης (με φαρμακευτική αγωγή, επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, όπου ενδείκνυται) και την πρόληψη των πτώσεων. Τα μέτρα πρόληψης πτώσεων περιλαμβάνουν τη διαμόρφωση ασφαλούς περιβάλλοντος στο σπίτι (αφαίρεση χαλιών, καλός φωτισμός, χειρολαβές στο μπάνιο), τον έλεγχο της όρασης, την αναθεώρηση φαρμάκων που προκαλούν ζάλη και την ενδυνάμωση των μυών με άσκηση.

Κόστος αντιμετώπισης

Το κόστος εξαρτάται από τον τύπο του κατάγματος και το είδος της επέμβασης (οστεοσύνθεση, ημιαρθροπλαστική ή ολική αρθροπλαστική), τα υλικά, την κλινική και τη διάρκεια νοσηλείας, καθώς και την ασφαλιστική κάλυψη. Καθώς πρόκειται συχνά για επείγον περιστατικό, καλύπτεται στις περισσότερες περιπτώσεις από τους ασφαλιστικούς φορείς και τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια.

Η ακριβής ενημέρωση γίνεται εξατομικευμένα. Το ιατρείο είναι στη διάθεσή σας για κάθε σχετική πληροφορία.

Περισσότερα για τους παράγοντες που καθορίζουν το κόστος και για την κάλυψη από ασφαλιστικούς φορείς: Κόστος επεμβάσεων.

Ολιστική φροντίδα του ηλικιωμένου ασθενούς

Η αντιμετώπιση ενός κατάγματος ισχίου στον ηλικιωμένο δεν σταματά στο χειρουργείο. Πρόκειται για ασθενείς που συχνά έχουν και άλλα προβλήματα υγείας, γι’ αυτό και η φροντίδα τους απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση: σωστή διαχείριση του πόνου, πρόληψη των επιπλοκών της κατάκλισης, διατροφική υποστήριξη, αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης και οργανωμένη αποκατάσταση.

Στόχος δεν είναι μόνο η πώρωση του κατάγματος, αλλά η επιστροφή του ασθενούς στο προηγούμενο επίπεδο αυτονομίας και ποιότητας ζωής. Η στενή συνεργασία του Ορθοπαιδικού με τους υπόλοιπους ειδικούς και με το οικογενειακό περιβάλλον του ασθενούς είναι σημαντική για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Αποκατάσταση και επιστροφή στην αυτονομία

Η αποκατάσταση μετά από κάταγμα ισχίου ξεκινά άμεσα μετά την επέμβαση, με στόχο την ταχύτερη δυνατή κινητοποίηση. Το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας εστιάζει στην επανεκπαίδευση της βάδισης, αρχικά με βοήθημα, στη μυϊκή ενδυνάμωση και στην αποκατάσταση της ισορροπίας.

Στους ηλικιωμένους ασθενείς, ο στόχος είναι η επιστροφή στο προηγούμενο επίπεδο αυτονομίας. Η ψυχολογική υποστήριξη, η ενθάρρυνση και η πρόληψη νέων πτώσεων αποτελούν σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας. Η ενεργός συμμετοχή του ασθενούς και η υποστήριξη του οικογενειακού περιβάλλοντος είναι καθοριστικές για μια επιτυχημένη αποκατάσταση.

Πότε να ζητήσετε άμεσα ιατρική εκτίμηση

Μετά από πτώση, καλέστε βοήθεια και μην επιχειρήσετε να σηκωθείτε αν δεν μπορείτε να πατήσετε το πόδι, αν το σκέλος δείχνει κοντύτερο ή στραμμένο προς τα έξω, ή αν ο πόνος στη βουβωνική χώρα είναι έντονος σε κάθε κίνηση. Αν έχετε ήδη χειρουργηθεί, επικοινωνήστε άμεσα με τον ιατρό σας σε περίπτωση που παρατηρήσετε:

• πρήξιμο, πόνο ή ερυθρότητα στη γάμπα,
• δύσπνοια ή πόνο στο στήθος,
• πυρετό, εκροή υγρού ή αυξανόμενη ερυθρότητα στην τομή,
• ξαφνικό έντονο πόνο, αδυναμία φόρτισης ή αλλαγή στη θέση του σκέλους μετά από νέα πτώση ή απότομη κίνηση.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο το κάταγμα ισχίου;

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, ναι, και μάλιστα άμεσα. Η χειρουργική αντιμετώπιση επιτρέπει την ταχεία κινητοποίηση και μειώνει δραστικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών από την κατάκλιση.

Ποια η διαφορά ενδοαρθρικών και εξωαρθρικών καταγμάτων;

Τα ενδοαρθρικά (αυχένα/υποκεφαλικά) βρίσκονται μέσα στον θύλακο και μπορεί να διαταράξουν την αιμάτωση της κεφαλής, οπότε συχνά αντιμετωπίζονται με αρθροπλαστική. Τα εξωαρθρικά (διατροχαντήρια) αντιμετωπίζονται συνήθως με οστεοσύνθεση.

Πόσο γρήγορα πρέπει να γίνει το χειρουργείο;

Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στη χειρουργική αντιμετώπιση εντός 24-48 ωρών, όπου το επιτρέπει η κατάσταση του ασθενούς, καθώς η καθυστέρηση αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί η μέθοδος ASI;

Ναι, σε επιλεγμένες περιπτώσεις υποκεφαλικών καταγμάτων που αντιμετωπίζονται με αρθροπλαστική, η μέθοδος ASI επιτρέπει ταχύτερη κινητοποίηση χάρη στη διατήρηση των μυών.

Γιατί είναι σημαντική η αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης;

Επειδή η οστεοπόρωση είναι η υποκείμενη αιτία των περισσότερων καταγμάτων ισχίου στους ηλικιωμένους. Η αντιμετώπισή της είναι απαραίτητη για την πρόληψη νέων καταγμάτων.

Καλύπτεται το κόστος από την ασφάλεια;

Καθώς πρόκειται συχνά για επείγον περιστατικό, καλύπτεται στις περισσότερες περιπτώσεις από τους ασφαλιστικούς φορείς και τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια. Το ιατρείο μπορεί να σας ενημερώσει αναλυτικά.

Επανέρχεται πλήρως ο ασθενής μετά από κάταγμα ισχίου;

Πολλοί ασθενείς ανακτούν την κινητικότητά τους, ιδίως με άμεση χειρουργική αντιμετώπιση και σωστή αποκατάσταση. Η έκβαση εξαρτάται από τη γενική κατάσταση πριν το κάταγμα, τον τύπο του κατάγματος και τη συμμόρφωση στο πρόγραμμα αποκατάστασης.

Μπορώ να περπατήσω με σπασμένο ισχίο;

Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι, γιατί ο πόνος και η αστάθεια δεν επιτρέπουν τη φόρτιση. Υπάρχουν όμως απαρεκτόπιστα ή ενσφηνωμένα κατάγματα και κατάγματα κόπωσης με τα οποία ο ασθενής καταφέρνει να κάνει μερικά βήματα. Γι’ αυτό, αν μετά από πτώση ο πόνος στη βουβωνική χώρα επιμένει όταν πατάτε, χρειάζεται εξέταση και απεικονιστικός έλεγχος, ακόμη κι αν περπατάτε.

Πόσο καιρό κάνει να κολλήσει ένα κάταγμα ισχίου;

Η πώρωση του οστού μετά από οστεοσύνθεση ολοκληρώνεται συνήθως σε 3 έως 4 μήνες, με διακυμάνσεις ανάλογα με τον τύπο του κατάγματος, την ποιότητα του οστού και τη γενική υγεία. Όταν το κάταγμα αντιμετωπίζεται με αρθροπλαστική ή ημιαρθροπλαστική, δεν περιμένουμε πώρωση, γιατί το σπασμένο τμήμα έχει αντικατασταθεί. Η λειτουργική ανάρρωση, δηλαδή δύναμη, ισορροπία και αντοχή, διαρκεί περισσότερο και στα δύο σενάρια.

Πόσες μέρες μένει κανείς στο νοσοκομείο μετά από χειρουργείο για κάταγμα ισχίου;

Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες ημέρες. Εξαρτάται από το είδος της επέμβασης, τα συνοδά προβλήματα υγείας και το πόσο γρήγορα ο ασθενής σηκώνεται και βαδίζει με ασφάλεια με βοήθημα. Πριν από το εξιτήριο δίνονται οδηγίες για τη φόρτιση, την αντιθρομβωτική αγωγή, τη φροντίδα του τραύματος και τη φυσικοθεραπεία, ενώ ορίζεται και ο πρώτος επανέλεγχος.

Αφαιρούνται οι βίδες και ο ήλος μετά το κάταγμα ισχίου;

Συνήθως όχι. Τα υλικά οστεοσύνθεσης είναι σχεδιασμένα να παραμένουν μόνιμα και στους περισσότερους ασθενείς δεν δημιουργούν ενόχληση. Η αφαίρεσή τους εξετάζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν προκαλούν τοπικό ερεθισμό στα μαλακά μόρια, όταν υπάρχει λοίμωξη ή όταν χρειάζεται νέα επέμβαση, όπως η μετατροπή σε αρθροπλαστική. Η απόφαση λαμβάνεται αφού επιβεβαιωθεί ακτινολογικά η πώρωση.

Πώς καταλαβαίνω αν έχω σπάσιμο στο ισχίο μετά από πτώση;

Το σπάσιμο ισχίου, δηλαδή το κάταγμα στο πάνω μέρος του μηριαίου οστού, προκαλεί συνήθως έντονο πόνο στο ισχίο ή στη βουβωνική χώρα και αδυναμία να πατήσετε. Το πόδι μπορεί να φαίνεται πιο κοντό και στραμμένο προς τα έξω. Σε ορισμένα κατάγματα χωρίς παρεκτόπιση ο ασθενής πατά ακόμη με δυσκολία, γι’ αυτό κάθε επίμονος πόνος στο ισχίο μετά από πτώση χρειάζεται ακτινογραφία την ίδια ημέρα, ιδίως σε ηλικιωμένους.