Γιατί το γόνατο είναι τόσο ευάλωτο
Το γόνατο είναι η πιο πολύπλοκη άρθρωση του σώματος. Αποτελείται από τέσσερα οστά, το μηριαίο, την κνήμη, την περόνη και την επιγονατίδα, τα οποία συγκρατούνται μεταξύ τους από ισχυρούς συνδέσμους.
- Πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος: εμποδίζει τις στροφικές κινήσεις και την πρόσθια μετατόπιση της κνήμης.
- Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος: περιορίζει την οπίσθια κίνηση της κνήμης.
- Έσω πλάγιος σύνδεσμος: σταθεροποιεί την εσωτερική πλευρά.
- Έξω πλάγιος σύνδεσμος: σταθεροποιεί την εξωτερική πλευρά.
Ανάμεσα στα οστά παρεμβάλλονται οι μηνίσκοι, δύο ινοχόνδρινοι σχηματισμοί που λειτουργούν σαν αμορτισέρ και απορροφούν τους κραδασμούς. Επειδή αιματώνονται μόνο στην περιφέρειά τους, η επούλωσή τους μετά από ρήξη είναι δύσκολη.
Η άρθρωση δέχεται συνεχώς το σωματικό βάρος, συμμετέχει σε κάθε βήμα, άλμα ή στροφή και στηρίζεται κυρίως στους συνδέσμους και τους μύες. Αυτός ο συνδυασμός εξηγεί γιατί οι τραυματισμοί του γόνατος αντιστοιχούν σε πολύ μεγάλο ποσοστό όλων των αθλητικών κακώσεων.
Οι συχνότερες αιτίες πόνου στο γόνατο
Ο πόνος στο γόνατο μπορεί να προέρχεται από τον χόνδρο, τους μηνίσκους, τους συνδέσμους ή τους τένοντες. Οι πιο συχνές αιτίες είναι:
- Οστεοαρθρίτιδα γόνατος: προοδευτική φθορά του αρθρικού χόνδρου, με πόνο που επιδεινώνεται στη φόρτιση και πρωινή δυσκαμψία.
- Ρήξη μηνίσκου: συχνά μετά από στροφική κίνηση με το πέλμα σταθερό, με πόνο στη μεσότητα της άρθρωσης και αίσθημα κλειδώματος.
- Ρήξη χιαστού συνδέσμου: τυπικά σε αθλήματα με άλματα και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης, με οίδημα και αστάθεια.
- Χονδροπάθεια επιγονατίδας: φθορά του χόνδρου της επιγονατίδας, με πόνο μπροστά στο γόνατο.
- Ρήξη ή τενοντίτιδα του επιγονατιδικού τένοντα: αποτέλεσμα υπερφόρτισης, γνωστή και ως γόνατο του άλτη.
- Χόνδρινες βλάβες: εστιακές βλάβες του χόνδρου μετά από τραυματισμό ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση.
Πόνος στο γόνατο μπροστά
Ο πόνος στο μπροστινό τμήμα σχετίζεται συνήθως με την επιγονατιδομηριαία άρθρωση. Η χονδροπάθεια επιγονατίδας και το σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου εμφανίζονται συχνότερα σε νεαρά άτομα και σε αθλούμενους που επιβαρύνουν τα γόνατα με επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Ο πόνος εντείνεται στο κάθισμα με λυγισμένα γόνατα, στην κάθοδο σκάλας και στα βαθιά καθίσματα.
Πόνος στο γόνατο όταν λυγίζει
Όταν ο πόνος εμφανίζεται στην κάμψη, η αιτία εντοπίζεται συνήθως στον μηνίσκο, στον χόνδρο της επιγονατίδας ή σε φλεγμονή του αρθρικού υμένα. Χαρακτηριστικοί ήχοι, τριγμοί ή αίσθημα κλειδώματος κατά την κάμψη χρειάζονται κλινικό έλεγχο, γιατί υποδηλώνουν μηχανικό πρόβλημα μέσα στην άρθρωση.
Πόνος στο πίσω μέρος του γόνατος
Ο οπίσθιος πόνος οφείλεται συχνά σε κύστη Baker, σε κάκωση του οπίσθιου χιαστού ή σε αντανακλαστικό άλγος από την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Δισκοκήλη, στένωση σπονδυλικού σωλήνα ή ερεθισμός νευρικής ρίζας μπορούν να δώσουν πόνο που ο ασθενής αντιλαμβάνεται στο γόνατο, χωρίς η άρθρωση να έχει βλάβη.
Οι λιγότερο γνωστές αιτίες
Ορισμένες αιτίες διαφεύγουν συχνά της προσοχής και καθυστερούν τη σωστή θεραπεία:
- Σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας: προκαλεί πόνο στην έξω πλευρά του γόνατος και εμφανίζεται κυρίως σε δρομείς και ποδηλάτες.
- Διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα: διαταραχή της αιμάτωσης του υποχόνδριου οστού, συχνότερη σε νεαρούς αθλητές.
- Θυλακίτιδα: φλεγμονή των ορογόνων θυλάκων, με τοπική ευαισθησία και πρήξιμο.
- Αντανακλαστικός πόνος από τη μέση ή το ισχίο: δείτε πώς ξεχωρίζει ο πόνος του ισχίου από τον πόνο της μέσης.
Ο πόνος λειτουργεί ως αμυντικός μηχανισμός. Σας ειδοποιεί ότι η άρθρωση καταπονήθηκε περισσότερο από τα φυσιολογικά της όρια, γι’ αυτό δεν πρέπει να αγνοείται.
Πότε πρέπει να ανησυχήσετε
Η άμεση αξιολόγηση από ορθοπαιδικό κρίνεται απαραίτητη όταν υπάρχει:
- Έντονος πόνος που δεν υποχωρεί ή εμποδίζει τη βάδιση
- Σημαντικό οίδημα που παραμένει για περισσότερες από λίγες ημέρες
- Ερυθρότητα και τοπική θερμότητα, ιδιαίτερα με πυρετό
- Περιορισμένη κάμψη ή έκταση του γόνατος
- Αστάθεια, όταν το γόνατο υποχωρεί ξαφνικά
- Αίσθημα κλειδώματος της άρθρωσης
- Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αλλαγή χρώματος στη γάμπα
Ο ξαφνικός πόνος μετά από τραυματισμό είναι πιο ανησυχητικός και χρειάζεται άμεση εκτίμηση. Ο χρόνιος πόνος, που εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, σχετίζεται συνήθως με εκφυλιστικές αλλοιώσεις.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διερεύνηση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση, όπου ελέγχονται το εύρος κίνησης, η σταθερότητα των συνδέσμων και τα σημεία ευαισθησίας. Ακολουθούν, εφόσον χρειάζεται:
- Ακτινογραφίες σε όρθια θέση, για την εκτίμηση του μεσάρθριου διαστήματος και της φθοράς
- Μαγνητική τομογραφία, για μηνίσκους, συνδέσμους και χόνδρο
- Υπερηχογράφημα, για τένοντες, θυλάκους και συλλογή υγρού
- Αιματολογικός έλεγχος, όταν υπάρχει υποψία φλεγμονώδους ή σηπτικής αρθρίτιδας
Χρήσιμο είναι να καταγράφετε πότε εμφανίζεται ο πόνος, τι τον επιδεινώνει και πόσο διαρκεί. Αυτές οι πληροφορίες κατευθύνουν τη διάγνωση.
Συχνές ερωτήσεις
Τι να κάνω στο σπίτι όταν πονάει το γόνατο;
Τις πρώτες ημέρες περιορίστε ό,τι προκαλεί τον πόνο, όπως οι σκάλες, το βαθύ κάθισμα και το γονάτισμα. Βάλτε πάγο για 15 έως 20 λεπτά μερικές φορές την ημέρα και κρατήστε το πόδι ανυψωμένο αν υπάρχει πρήξιμο. Μη μείνετε εντελώς ακίνητοι, γιατί οι μύες αδυνατίζουν γρήγορα. Αν ο πόνος δεν υποχωρεί μέσα σε μία με δύο εβδομάδες, χρειάζεται εξέταση.
Πάγος ή ζέστη για τον πόνο στο γόνατο;
Ο πάγος προτιμάται όταν το γόνατο είναι πρησμένο, ζεστό ή πονάει μετά από τραυματισμό ή έντονη δραστηριότητα, γιατί περιορίζει τη φλεγμονή. Η ζέστη ταιριάζει περισσότερο στη χρόνια δυσκαμψία, για παράδειγμα το πρωί ή πριν από τις ασκήσεις, επειδή χαλαρώνει τους μυς. Μη βάζετε ζέστη σε γόνατο με έντονο οίδημα και μην ακουμπάτε ποτέ τον πάγο απευθείας στο δέρμα.
Βοηθάει η επιγονατίδα ή ο νάρθηκας στον πόνο στο γόνατο;
Μια ελαστική επιγονατίδα μπορεί να δώσει αίσθηση στήριξης και να περιορίσει ελαφρά το πρήξιμο, δεν θεραπεύει όμως την αιτία. Οι λειτουργικοί νάρθηκες με αρθρώσεις έχουν θέση σε συγκεκριμένες κακώσεις συνδέσμων και χορηγούνται μετά από ιατρική σύσταση. Η μόνιμη χρήση χωρίς διάγνωση δεν συνιστάται, γιατί μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή αντιμετώπιση και να αδυνατίσει τους μυς του μηρού.
Μπορώ να γυμνάζομαι όταν πονάει το γόνατο;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, με προσαρμογές. Προτιμήστε δραστηριότητες χωρίς κραδασμούς, όπως κολύμβηση και στατικό ποδήλατο, και δώστε έμφαση στην ενδυνάμωση του τετρακεφάλου και των γλουτιαίων. Αποφύγετε προσωρινά το τρέξιμο, τα άλματα και τα βαθιά καθίσματα. Αν το γόνατο πρήζεται, κλειδώνει ή υποχωρεί μετά την άσκηση, διακόψτε και ζητήστε έλεγχο για ρήξη μηνίσκου ή βλάβη συνδέσμου.
Πότε ο πόνος στο γόνατο χρειάζεται χειρουργείο;
Τα περισσότερα προβλήματα του γόνατος αντιμετωπίζονται συντηρητικά, με φυσικοθεραπεία, ενδυνάμωση και φαρμακευτική αγωγή. Επέμβαση εξετάζεται όταν υπάρχει μηχανική βλάβη που προκαλεί κλείδωμα ή αστάθεια, ή όταν η φθορά της άρθρωσης είναι προχωρημένη και ο πόνος δεν ελέγχεται πλέον. Ανάλογα με τη διάγνωση, η λύση μπορεί να είναι μια αρθροσκόπηση γόνατος ή μια αρθροπλαστική.
