Ρήξη Τένοντα Γόνατος (Τετρακεφάλου & Επιγονατιδικού)

Ρήξη τένοντα τετρακεφάλου

Αφορά συνήθως ασθενείς άνω των 40 ετών και συμβαίνει σε μια απότομη έκκεντρη σύσπαση, τυπικά όταν το γόνατο λυγίζει ξαφνικά ενώ ο τετρακέφαλος συσπάται, για παράδειγμα σε ένα σκαλοπάτι ή σε μια παραπάτηση. Ο τένοντας σπάει συνήθως ακριβώς πάνω από την επιγονατίδα. Προδιαθεσικοί παράγοντες είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, η υπερουριχαιμία, η μακροχρόνια λήψη κορτικοστεροειδών, οι κινολόνες και η προϋπάρχουσα τενοντοπάθεια.

Ρήξη επιγονατιδικού τένοντα

Εμφανίζεται συχνότερα σε νεότερους, αθλούμενους ενήλικες κάτω των 40, μετά από άλμα ή βίαιη σύσπαση. Ο τένοντας σπάει κατά κανόνα στον κάτω πόλο της επιγονατίδας. Συχνά προηγείται περίοδος επιγονατιδικής τενοντοπάθειας, του λεγόμενου «γόνατος του άλτη».

Ο εκτατικός μηχανισμός: πώς δουλεύουν οι τένοντες του γόνατος

Για να τεντώσετε το γόνατο, να σηκωθείτε από την καρέκλα ή να ανεβείτε ένα σκαλοπάτι, χρειάζεται να λειτουργεί μια αλυσίδα που ονομάζεται εκτατικός μηχανισμός. Η αλυσίδα αυτή ξεκινά από τον τετρακέφαλο μυ στο μπροστινό μέρος του μηρού, συνεχίζει με τον τένοντα του τετρακεφάλου που καταφύεται στο πάνω μέρος της επιγονατίδας, περνά από την ίδια την επιγονατίδα και καταλήγει, μέσω του επιγονατιδικού τένοντα, στο κνημιαίο κύρτωμα, το οστικό έπαρμα που ψηλαφάτε λίγο κάτω από το γόνατο.

Η επιγονατίδα λειτουργεί σαν τροχαλία: απομακρύνει τον τένοντα από το κέντρο περιστροφής της άρθρωσης και έτσι πολλαπλασιάζει τη δύναμη του μυός. Αν κοπεί ένας από τους δύο κρίκους της αλυσίδας, ο μυς συσπάται κανονικά, αλλά η δύναμή του δεν φτάνει πια στην κνήμη. Γι’ αυτό η πλήρης ρήξη τένοντα γόνατος δεν μοιάζει με ένα απλό διάστρεμμα: το πόδι δεν μπορεί να κρατηθεί τεντωμένο και το γόνατο «φεύγει» στη φόρτιση.

Οι δύο τένοντες δέχονται τα μεγαλύτερα φορτία όταν ο τετρακέφαλος φρενάρει το σώμα με το γόνατο λυγισμένο, όπως στην προσγείωση από άλμα, στο κατέβασμα μιας σκάλας ή όταν προσπαθείτε να αποφύγετε μια πτώση. Σε αυτές ακριβώς τις στιγμές συμβαίνουν οι περισσότερες ρήξεις.

Μερική ή πλήρης ρήξη τένοντα γόνατος: γιατί έχει σημασία η διάκριση

Η πρώτη ερώτηση που πρέπει να απαντηθεί μετά τον τραυματισμό είναι αν ο τένοντας έχει κοπεί σε όλο του το πάχος ή μόνο σε ένα τμήμα του, επειδή από αυτό εξαρτάται όλη η θεραπεία.

• Μερική ρήξη: ένα μέρος των ινών παραμένει ακέραιο και συνεχίζει να μεταφέρει δύναμη. Ο ασθενής πονά, έχει πρήξιμο και αδυναμία, όμως μπορεί να σηκώσει το πόδι τεντωμένο από το κρεβάτι, έστω και με δυσκολία. Στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται χωρίς χειρουργείο.
• Πλήρης ρήξη: η συνέχεια του τένοντα έχει διακοπεί και τα δύο άκρα απομακρύνονται μεταξύ τους, γιατί ο μυς τραβά το ένα προς τα πάνω. Η ενεργητική έκταση του γόνατος χάνεται και ο τένοντας δεν μπορεί να επουλωθεί μόνος του στη σωστή θέση.
• Ρήξη με απόσπαση οστού: ορισμένες φορές ο τένοντας παρασύρει μαζί του ένα μικρό οστικό τεμάχιο από τον πόλο της επιγονατίδας. Η εικόνα και η αντιμετώπιση είναι παρόμοιες με της πλήρους ρήξης.

Υπάρχουν και ενδιάμεσες καταστάσεις, όπως εκτεταμένες μερικές ρήξεις που αφήνουν σημαντικό έλλειμμα έκτασης. Σε αυτές η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βάση την κλινική εξέταση, την απεικόνιση και τις απαιτήσεις σας από το γόνατο.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για ρήξη τένοντα στο γόνατο

Ένας υγιής τένοντας αντέχει πολύ μεγάλα φορτία και σπάνια κόβεται. Στους περισσότερους ασθενείς έχει προηγηθεί μια σιωπηλή εξασθένηση των ινών, την οποία συχνά δεν είχαν αντιληφθεί. Πέρα από τα γενικά νοσήματα και τα φάρμακα που αναφέρθηκαν παραπάνω, τον κίνδυνο αυξάνουν:

• η εκφύλιση του τένοντα με την ηλικία, καθώς μειώνεται η αιμάτωση και η ελαστικότητά του,
• η χρόνια τενοντοπάθεια από επαναλαμβανόμενα άλματα, απότομα σταματήματα ή βαριά χειρωνακτική εργασία,
• οι επανειλημμένες τοπικές εγχύσεις κορτιζόνης γύρω από τον τένοντα,
• το αυξημένο σωματικό βάρος και η κακή φυσική κατάσταση του τετρακεφάλου,
• ρευματικά και μεταβολικά νοσήματα που επηρεάζουν την ποιότητα του κολλαγόνου,
• προηγούμενες επεμβάσεις στην περιοχή, όπως λήψη μοσχεύματος από τον τένοντα ή ολική αρθροπλαστική γόνατος, μετά την οποία η ρήξη είναι σπάνια αλλά απαιτεί ειδική αντιμετώπιση.

Όταν η ρήξη συμβεί με ασήμαντη κάκωση ή και στα δύο γόνατα, ο ιατρός συνήθως ζητά εργαστηριακό έλεγχο για να αναζητηθεί κάποιο υποκείμενο νόσημα που δεν έχει ακόμη διαγνωστεί.

Συμπτώματα

Οξύς πόνος στο πρόσθιο γόνατο τη στιγμή του τραυματισμού, συχνά με αίσθημα ρήξης, άμεσο οίδημα και αίμαρθρο. Ο ασθενής δεν μπορεί να τεντώσει ενεργητικά το γόνατο ούτε να διατηρήσει το τεντωμένο σκέλος ανασηκωμένο, και το γόνατο υποχωρεί στη φόρτιση. Ψηλαφάται κενό πάνω ή κάτω από την επιγονατίδα. Χαρακτηριστικά, η επιγονατίδα μετατοπίζεται προς τα κάτω σε ρήξη του τετρακεφάλου και προς τα πάνω σε ρήξη του επιγονατιδικού.

Διάγνωση

Η αδυναμία ενεργητικής έκτασης είναι το κλειδί και συχνά αρκεί για τη διάγνωση. Η πλάγια ακτινογραφία δείχνει τη μετατόπιση της επιγονατίδας και αποκλείει κάταγμα. Το υπερηχογράφημα και η μαγνητική τομογραφία επιβεβαιώνουν τη θέση και την έκταση της ρήξης και διακρίνουν την πλήρη από τη μερική ρήξη, που αντιμετωπίζεται συντηρητικά.

Με τι μπορεί να μπερδευτεί η ρήξη τένοντα γόνατος

Στα επείγοντα, ένα πρησμένο και επώδυνο γόνατο μετά από πτώση μπορεί να αποδοθεί αρχικά σε «θλάση» ή «διάστρεμμα» και η ρήξη να διαφύγει, ιδίως όταν το πρήξιμο κρύβει το κενό στον τένοντα. Οι κακώσεις με τις οποίες γίνεται συχνότερα η σύγχυση είναι:

• Κάταγμα επιγονατίδας: προκαλεί επίσης αδυναμία έκτασης, αφού διακόπτει την ίδια αλυσίδα. Η ακτινογραφία ξεχωρίζει τις δύο καταστάσεις.
• Κάκωση χιαστού συνδέσμου: δίνει άμεσο πρήξιμο και αίσθημα ότι το γόνατο «φεύγει», όμως ο ασθενής μπορεί να σηκώσει το πόδι τεντωμένο. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για τη ρήξη χιαστού συνδέσμου.
• Βλάβη μηνίσκου: ο πόνος εντοπίζεται στο πλάι της άρθρωσης και συνοδεύεται από μπλοκαρίσματα, όπως περιγράφεται στη σελίδα για τη ρήξη μηνίσκου.
• Εξάρθρημα επιγονατίδας: η επιγονατίδα μετατοπίζεται προς τα έξω και συχνά επανέρχεται μόνη της. Η έκταση διατηρείται.
• Θλάση του τετρακεφάλου: ο πόνος βρίσκεται ψηλότερα, μέσα στον μυ, και το γόνατο τεντώνει κανονικά.

Το απλό τεστ που ξεκαθαρίζει την εικόνα είναι η ανύψωση του σκέλους με το γόνατο τεντωμένο. Αν δεν γίνεται, η ρήξη θεωρείται πιθανή μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο. Για τις υπόλοιπες αιτίες ενοχλήσεων στην περιοχή μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο μας για τον πόνο στο γόνατο.

Τι να κάνετε τις πρώτες ώρες μετά τον τραυματισμό

Αν νιώσατε ένα απότομο «κρακ» μπροστά στο γόνατο και δεν μπορείτε να το τεντώσετε, οι πρώτες κινήσεις σας επηρεάζουν το πόσο απλή θα είναι η αποκατάσταση.

• Μην προσπαθήσετε να περπατήσετε χωρίς στήριξη. Το γόνατο μπορεί να υποχωρήσει και να πέσετε ξανά.
• Κρατήστε το πόδι τεντωμένο, με έναν νάρθηκα ή με οποιοδήποτε σταθερό στήριγμα, ώστε τα άκρα του τένοντα να μην απομακρυνθούν περισσότερο.
• Τοποθετήστε πάγο τυλιγμένο σε πανί για σύντομα διαστήματα και κρατήστε το σκέλος ανυψωμένο.
• Μην κάνετε μασάζ, ζεστά επιθέματα ή «δοκιμές» για να δείτε αν λυγίζει.
• Ζητήστε εξέταση την ίδια ή την επόμενη ημέρα και αναφέρετε ξεκάθαρα ότι δεν μπορείτε να σηκώσετε το πόδι τεντωμένο.

Αν παίρνετε αντιπηκτικά ή έχετε διαβήτη ή νεφρική νόσο, ενημερώστε από την αρχή την ιατρική ομάδα, γιατί επηρεάζουν τον προγραμματισμό της επέμβασης.

Γιατί το χειρουργείο πρέπει να γίνει άμεσα

Η πλήρης ρήξη απαιτεί χειρουργική αποκατάσταση. Η καθυστέρηση πέρα από δύο έως τρεις εβδομάδες οδηγεί σε βράχυνση και ίνωση του τένοντα και του τετρακεφάλου, καθιστά την ανάταξη δυσκολότερη, μπορεί να απαιτήσει μόσχευμα και συνδέεται με χειρότερο λειτουργικό αποτέλεσμα. Η αποκατάσταση γίνεται με διοστικά ράμματα ή με άγκυρες, και ο εκτατικός μηχανισμός προστατεύεται μετεγχειρητικά.

Συντηρητική θεραπεία στη μερική ρήξη τένοντα γόνατος

Όταν ο εκτατικός μηχανισμός λειτουργεί, δηλαδή όταν μπορείτε να σηκώσετε το πόδι τεντωμένο χωρίς το γόνατο να «κρεμάει», η μερική ρήξη αντιμετωπίζεται συνήθως χωρίς επέμβαση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:

• νάρθηκα σε έκταση για μερικές εβδομάδες (ενδεικτικά 4 έως 6), ώστε οι ίνες που έχουν απομείνει να μην καταπονηθούν,
• βάδιση με τον νάρθηκα και βακτηρίες, με φόρτιση όσο επιτρέπει ο πόνος,
• ισομετρικές ασκήσεις του τετρακεφάλου από νωρίς, για να μη χαθεί μυϊκή μάζα,
• σταδιακή απελευθέρωση της κάμψης με καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή,
• προοδευτική ενδυνάμωση και επιστροφή στις δραστηριότητες μέσα στους επόμενους μήνες.

Η πορεία παρακολουθείται με επανεξέταση και, όπου χρειάζεται, με νέο υπερηχογράφημα. Αν στην πορεία εμφανιστεί έλλειμμα έκτασης ή το κενό μεγαλώσει, η θεραπεία αναθεωρείται και συζητείται η χειρουργική αποκατάσταση.

Προετοιμασία πριν από τη συρραφή του τένοντα

Επειδή η επέμβαση προγραμματίζεται μέσα σε λίγες ημέρες, ο προεγχειρητικός έλεγχος γίνεται γρήγορα αλλά όχι βιαστικά. Συνήθως περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος, καρδιολογική εκτίμηση και, ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό, ακτινογραφία θώρακος.

• Φέρτε μαζί σας τον κατάλογο των φαρμάκων σας. Για τα αντιπηκτικά, τα αντιαιμοπεταλιακά και ορισμένα αντιδιαβητικά θα πάρετε συγκεκριμένες οδηγίες διακοπής ή προσαρμογής.
• Αν έχετε διαβήτη, η καλή ρύθμιση του σακχάρου τις ημέρες γύρω από το χειρουργείο βοηθά την επούλωση του τραύματος.
• Το δέρμα μπροστά στο γόνατο πρέπει να είναι καθαρό και χωρίς εκδορές. Αν υπάρχει πληγή από την πτώση, δείξτε τη στον χειρουργό.
• Οργανώστε το σπίτι για τις πρώτες εβδομάδες: θα κινείστε με νάρθηκα και βακτηρίες, άρα χρειάζεστε ελεύθερους διαδρόμους, σταθερή καρέκλα με μπράτσα και, αν γίνεται, ύπνο στο ισόγειο.
• Κανονίστε ένα άτομο να σας συνοδεύσει στην έξοδο από την κλινική και να σας βοηθά τις πρώτες ημέρες.

Η ημέρα του χειρουργείου και η αναισθησία

Η αποκατάσταση γίνεται με ανοικτή τομή στο μπροστινό μέρος του γόνατος, πάνω από το σημείο της ρήξης. Η επιλογή της αναισθησίας γίνεται από τον αναισθησιολόγο μαζί με εσάς: συνήθως προτιμάται η περιοχική (ραχιαία), συχνά με ήπια μέθη, ενώ σε ορισμένους ασθενείς επιλέγεται η γενική. Συχνά προστίθεται περιφερικός νευρικός αποκλεισμός για καλύτερο έλεγχο του πόνου τις πρώτες ώρες.

Κατά την επέμβαση ο χειρουργός καθαρίζει τα άκρα του τένοντα από το αιμάτωμα και τον εκφυλισμένο ιστό, τα φέρνει ξανά σε επαφή με το οστό και τα καθηλώνει με ισχυρά ράμματα. Στο τέλος ελέγχει πόση κάμψη επιτρέπει η συρραφή χωρίς να τεντώνεται, πληροφορία που καθορίζει το πρόγραμμα της φυσικοθεραπείας σας. Αν συνυπάρχει ρήξη στους πλάγιους καθεκτικούς συνδέσμους της επιγονατίδας, συρράπτονται στον ίδιο χρόνο.

Το γόνατο τοποθετείται σε νάρθηκα έκτασης πριν ξυπνήσετε. Η κινητοποίηση με βακτηρίες ξεκινά νωρίς, με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή, και στις περισσότερες περιπτώσεις η νοσηλεία είναι σύντομη. Φεύγοντας θα έχετε γραπτές οδηγίες για την αναλγησία, την πρόληψη της θρόμβωσης, τη φροντίδα του τραύματος και το πρώτο ραντεβού επανελέγχου.

Παραμελημένη ρήξη τένοντα γόνατος: τι αλλάζει

Δεν είναι σπάνιο ένας ασθενής να φτάσει στο ιατρείο εβδομάδες ή μήνες μετά την κάκωση, επειδή η ρήξη θεωρήθηκε αρχικά απλή θλάση. Σε αυτό το στάδιο ο μυς έχει τραβήξει το άκρο του τένοντα μακριά, ο ουλώδης ιστός έχει γεμίσει το κενό και η επιγονατίδα έχει μείνει σε λάθος ύψος.

Η αποκατάσταση παραμένει εφικτή, αλλά γίνεται πιο σύνθετη. Μπορεί να χρειαστεί κινητοποίηση και επιμήκυνση του τένοντα, ενίσχυση της συρραφής με μόσχευμα τένοντα από τον ίδιο τον ασθενή ή από δότη, καθώς και πιο προσεκτικό και μακρύτερο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας. Αν σας έχει προταθεί μια τέτοια επέμβαση και θέλετε να ακούσετε ακόμη μία άποψη, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη πριν το χειρουργείο.

Αποκατάσταση

Ακολουθεί περίοδος προστασίας με νάρθηκα σε έκταση και ελεγχόμενη, σταδιακά αυξανόμενη κάμψη υπό φυσικοθεραπευτική καθοδήγηση τις πρώτες έξι εβδομάδες. Η φόρτιση επιτρέπεται νωρίς με τον νάρθηκα σε έκταση. Η ενδυνάμωση του τετρακεφάλου ξεκινά προοδευτικά από τη δεύτερη με τρίτη εβδομάδα. Το πλήρες εύρος κίνησης ανακτάται συνήθως στους τρεις μήνες και η επιστροφή σε αθλητικές δραστηριότητες στους έξι έως εννέα μήνες, με κριτήριο τη δύναμη και όχι τον χρόνο.

Αποκατάσταση ρήξης τένοντα γόνατος βήμα προς βήμα

Το ακριβές πρόγραμμα προσαρμόζεται στην ποιότητα του ιστού και στην ασφάλεια της συρραφής που διαπιστώθηκε στο χειρουργείο. Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά και δείχνουν τη γενική λογική των φάσεων.

• Πρώτες 2 εβδομάδες: προτεραιότητα έχουν η επούλωση του τραύματος και ο έλεγχος του οιδήματος. Βαδίζετε με τον νάρθηκα κλειδωμένο σε έκταση και βακτηρίες. Κάνετε ισομετρικές συσπάσεις του τετρακεφάλου, ασκήσεις ποδοκνημικής για την κυκλοφορία και ήπια κινητοποίηση της επιγονατίδας. Τα ράμματα ή τα clips αφαιρούνται συνήθως γύρω στις δύο εβδομάδες.
• Εβδομάδες 2 έως 6: η κάμψη αυξάνεται σταδιακά, σε προκαθορισμένα όρια που ανεβαίνουν κάθε εβδομάδα. Η κάμψη γίνεται παθητικά ή υποβοηθούμενα, ενώ η έκταση ενάντια σε αντίσταση αποφεύγεται ακόμη. Στη βάδιση ο νάρθηκας παραμένει σε έκταση.
• Εβδομάδες 6 έως 12: ο νάρθηκας εγκαταλείπεται προοδευτικά, μόλις ο τετρακέφαλος ελέγχει ξανά το γόνατο. Προστίθενται στατικό ποδήλατο, ασκήσεις κλειστής αλυσίδας μικρού εύρους, ισορροπία και επανεκπαίδευση της βάδισης.
• Μήνες 3 έως 6: ενδυνάμωση με προοδευτικά φορτία, σκάλες χωρίς στήριξη, αργότερα ελαφρύ τρέξιμο σε ευθεία, εφόσον η δύναμη το επιτρέπει.
• Μετά τον 6ο μήνα: άλματα, αλλαγές κατεύθυνσης και εξειδικευμένη προπόνηση για όσους επιστρέφουν σε αθλήματα.

Το συχνότερο λάθος σε αυτή τη διαδρομή είναι η βιασύνη στις πρώτες έξι εβδομάδες, όταν ο πόνος έχει υποχωρήσει αλλά ο τένοντας δεν έχει ακόμη αποκτήσει αντοχή. Το δεύτερο είναι το αντίθετο: ο φόβος που οδηγεί σε παρατεταμένη ακινησία και δυσκαμψία.

Επιστροφή στην εργασία, στην οδήγηση και στην άθληση

Οι χρόνοι διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και οριστικοποιούνται στους επανελέγχους. Ως γενική εικόνα:

• Εργασία γραφείου: συνήθως μέσα στις πρώτες 2 έως 3 εβδομάδες, εφόσον μπορείτε να κρατάτε το πόδι τεντωμένο και ανυψωμένο και η μετακίνηση είναι εύκολη.
• Εργασία με ορθοστασία και περπάτημα: συχνά μετά τις 8 έως 12 εβδομάδες.
• Βαριά χειρωνακτική εργασία, σκάλες, σκαλωσιές, γονάτισμα: συνήθως μετά τον τέταρτο με έκτο μήνα και μόνο όταν η δύναμη έχει επανέλθει.
• Οδήγηση: όχι όσο φοράτε νάρθηκα στο πόδι που χειρίζεται τα πεντάλ. Χρειάζεται επαρκής κάμψη και δύναμη για απότομο φρενάρισμα, κάτι που συνήθως επιτυγχάνεται μετά τις 6 έως 8 εβδομάδες. Αν έχει χειρουργηθεί το αριστερό γόνατο και το όχημα είναι αυτόματο, η επιστροφή μπορεί να γίνει νωρίτερα, με τη σύμφωνη γνώμη του ιατρού.
• Κολύμβηση και στατικό ποδήλατο: αφού κλείσει πλήρως το τραύμα και επιτραπεί η αντίστοιχη κάμψη.
• Τρέξιμο και αθλήματα με άλματα: σύμφωνα με τα κριτήρια δύναμης που αναφέρθηκαν παραπάνω, συνήθως με σύγκριση του χειρουργημένου με το υγιές σκέλος.

Πιθανές επιπλοκές και πώς προλαμβάνονται

Η συρραφή του τένοντα είναι μια επέμβαση με γενικά καλή πορεία, όμως, όπως κάθε χειρουργείο, έχει κινδύνους που αξίζει να γνωρίζετε από πριν.

• Δυσκαμψία: ο περιορισμός της κάμψης είναι η συχνότερη δυσκολία. Προλαμβάνεται με έγκαιρη, ελεγχόμενη κινητοποίηση και κινητοποίηση της επιγονατίδας από τις πρώτες ημέρες.
• Αδυναμία και ατροφία του τετρακεφάλου: ένας μικρός βαθμός αδυναμίας μπορεί να επιμείνει για μήνες. Η συστηματική ενδυνάμωση είναι το μόνο αποτελεσματικό μέτρο.
• Έλλειμμα έκτασης: αδυναμία να τεντώσει το γόνατο τελείως ενεργητικά. Συνήθως βελτιώνεται όσο δυναμώνει ο μυς.
• Επαναρήξη: είναι ασυνήθιστη και σχετίζεται κυρίως με πτώση ή πρόωρη φόρτιση με λυγισμένο γόνατο στις πρώτες εβδομάδες.
• Προβλήματα τραύματος και λοίμωξη: το δέρμα μπροστά στο γόνατο είναι λεπτό. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε διαβητικούς και καπνιστές. Βοηθούν η ρύθμιση του σακχάρου, η διακοπή του καπνίσματος και η σωστή περιποίηση.
• Φλεβική θρόμβωση: προλαμβάνεται με πρώιμη κινητοποίηση και με την αντιθρομβωτική αγωγή που θα σας συστηθεί.
• Ενόχληση στο γονάτισμα ή μεταβολή στο ύψος της επιγονατίδας: μπορεί να αφήσουν ήπια συμπτώματα στο μπροστινό μέρος του γόνατου, που συνήθως αντιμετωπίζονται με φυσικοθεραπεία.

Πότε να επικοινωνήσετε άμεσα με τον ιατρό

Μετά το χειρουργείο ή κατά τη συντηρητική θεραπεία, ορισμένα σημάδια δεν πρέπει να περιμένουν τον προγραμματισμένο επανέλεγχο:

• πυρετός, έντονη ερυθρότητα, θερμότητα ή υγρό που βγαίνει από το τραύμα,
• πόνος, σκλήρυνση ή πρήξιμο στη γάμπα, δύσπνοια ή πόνος στο στήθος,
• νέο αίσθημα «σπασίματος» στο γόνατο μετά από πτώση ή απότομη κίνηση,
• ξαφνική αδυναμία να κρατήσετε το πόδι τεντωμένο, ενώ πριν μπορούσατε,
• μούδιασμα ή αλλαγή χρώματος στο πέλμα που δεν υποχωρεί όταν χαλαρώνετε τον νάρθηκα.

Ο Δρ. Ιωάννης Τσαρούχας εξετάζει ασθενείς σε Αθήνα, Πετρούπολη, Χανιά και Ηράκλειο. Για πρόσφατη κάκωση με υποψία ρήξης, αναφέρετέ το όταν κλείνετε ραντεβού μέσω της σελίδας επικοινωνίας με το ιατρείο, ώστε να εξεταστείτε χωρίς καθυστέρηση.

Πρόληψη: πώς προστατεύετε τους τένοντες του γόνατος

Δεν προλαμβάνονται όλες οι ρήξεις, αφού πολλές οφείλονται σε ατύχημα. Μπορείτε όμως να μειώσετε την πιθανότητα και, κυρίως, να προστατέψετε το άλλο γόνατο, που έχει συχνά τις ίδιες προδιαθέσεις.

• Διατηρείτε δυνατό τετρακέφαλο και καλή ευλυγισία με τακτική άσκηση, χωρίς απότομες αυξήσεις στην ένταση.
• Μην αγνοείτε επίμονο πόνο ακριβώς πάνω ή κάτω από την επιγονατίδα στα άλματα και στις σκάλες. Η τενοντοπάθεια αντιμετωπίζεται πολύ ευκολότερα από τη ρήξη.
• Ρυθμίστε τα χρόνια νοσήματα και συζητήστε με τον ιατρό σας τα φάρμακα που επηρεάζουν τους τένοντες.
• Μειώστε τον κίνδυνο πτώσεων στο σπίτι: καλός φωτισμός στη σκάλα, κουπαστές, σταθερά υποδήματα.

Η ίδια λογική ισχύει και για άλλους μεγάλους τένοντες του κάτω άκρου, όπως θα δείτε στη σελίδα για τη ρήξη αχίλλειου τένοντα. Συνολική εικόνα των υπόλοιπων καταστάσεων της άρθρωσης δίνει η ενότητα με τις παθήσεις του γόνατος.

Τι να ρωτήσετε στο ραντεβού σας

Μια σύντομη λίστα ερωτήσεων βοηθά να φύγετε από το ιατρείο με ξεκάθαρο πλάνο:

• Η ρήξη μου είναι μερική ή πλήρης και σε ποιο ακριβώς σημείο;
• Μέχρι πότε πρέπει να γίνει η επέμβαση για να είναι απλή η συρραφή;
• Πόση κάμψη θα επιτρέπεται κάθε εβδομάδα και πότε θα βγει ο νάρθηκας;
• Πότε ξεκινά η φυσικοθεραπεία και πόσο συχνά θα χρειαστεί;
• Πότε υπολογίζεται ότι θα επιστρέψω στη δουλειά μου, με βάση το τι ακριβώς κάνω;
• Υπάρχει κάποιο νόσημα ή φάρμακο που πρέπει να ελεγχθεί ώστε να μην πάθει το ίδιο και το άλλο γόνατο;

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να περπατήσω με ρήξη τένοντα στο γόνατο;

Με πλήρη ρήξη, ορισμένοι ασθενείς καταφέρνουν να κάνουν λίγα βήματα σε επίπεδο έδαφος κρατώντας το πόδι άκαμπτο, όμως το γόνατο υποχωρεί μόλις λυγίσει υπό φορτίο και ο κίνδυνος νέας πτώσης είναι μεγάλος. Το ότι περπατάτε δεν αποκλείει τη ρήξη. Το κριτήριο είναι αν μπορείτε να σηκώσετε το πόδι τεντωμένο από το κρεβάτι. Μέχρι να εξεταστείτε, χρησιμοποιήστε νάρθηκα σε έκταση και βακτηρίες.

Η ρήξη τένοντα γόνατος θέλει πάντα χειρουργείο;

Όχι πάντα. Οι μερικές ρήξεις, στις οποίες ο ασθενής εξακολουθεί να τεντώνει ενεργητικά το γόνατο, αντιμετωπίζονται συνήθως με νάρθηκα και φυσικοθεραπεία. Η πλήρης ρήξη του τένοντα του τετρακεφάλου ή του επιγονατιδικού χρειάζεται χειρουργική συρραφή, γιατί τα άκρα απομακρύνονται και δεν μπορούν να επουλωθούν μόνα τους στη σωστή θέση. Η διάκριση γίνεται με την κλινική εξέταση και επιβεβαιώνεται με υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία.

Σε πόσο καιρό περπατάω κανονικά μετά από συρραφή τένοντα στο γόνατο;

Η βάδιση με νάρθηκα έκτασης και βακτηρίες ξεκινά νωρίς μετά την επέμβαση. Χωρίς νάρθηκα περπατούν οι περισσότεροι ασθενείς μετά την έκτη εβδομάδα, όταν ο τετρακέφαλος ελέγχει ξανά το γόνατο. Η φυσιολογική βάδιση χωρίς χωλότητα και το άνετο ανεβοκατέβασμα σκάλας χρειάζονται συνήθως περίπου τρεις μήνες, ενώ η πλήρης δύναμη επανέρχεται αργότερα, με συστηματική ενδυνάμωση.

Πόσο διαρκεί η φυσικοθεραπεία μετά από ρήξη τετρακεφάλου ή επιγονατιδικού τένοντα;

Η φυσικοθεραπεία ξεκινά τις πρώτες ημέρες και συνεχίζεται οργανωμένα για τουλάχιστον τρεις έως τέσσερις μήνες, με συχνότητα που αραιώνει όσο προχωρά η αποκατάσταση. Όσοι επιστρέφουν σε αθλήματα ή σε βαριά εργασία συνεχίζουν πρόγραμμα ενδυνάμωσης έως και τον έκτο με ένατο μήνα. Το κομμάτι που κάνετε μόνοι σας στο σπίτι, καθημερινά, μετράει εξίσου με τις συνεδρίες.

Τι θα γίνει αν δεν χειρουργηθεί η πλήρης ρήξη τένοντα στο γόνατο;

Ο τένοντας δεν επανασυνδέεται μόνος του. Το κενό γεμίζει με ουλώδη ιστό μεγαλύτερου μήκους, ο τετρακέφαλος ατροφεί και το γόνατο παραμένει αδύναμο στην έκταση. Στην πράξη αυτό σημαίνει δυσκολία στις σκάλες και στην έγερση από καρέκλα, αίσθημα ότι το γόνατο «φεύγει» και αυξημένο κίνδυνο πτώσεων. Η καθυστερημένη αποκατάσταση γίνεται, αλλά είναι τεχνικά πιο απαιτητική.

Πώς θα καταλάβω αν είναι ρήξη τένοντα ή απλή θλάση;

Στη θλάση πονάτε, αλλά το γόνατο τεντώνει και μπορείτε να σηκώσετε το πόδι ευθύ από το κρεβάτι. Στη ρήξη υπάρχει συνήθως αίσθημα ότι κάτι «έσπασε», γρήγορο πρήξιμο, ένα βαθούλωμα πάνω ή κάτω από την επιγονατίδα και αδυναμία να κρατήσετε το πόδι τεντωμένο. Αν έχετε έστω και αμφιβολία, η εξέταση από ιατρό μέσα σε λίγες ημέρες είναι απαραίτητη.

Πόσο καιρό θα φοράω νάρθηκα μετά από ρήξη τένοντα γόνατος;

Μετά τη χειρουργική αποκατάσταση ο λειτουργικός νάρθηκας χρησιμοποιείται συνήθως για περίπου έξι εβδομάδες. Στη βάδιση μένει κλειδωμένος σε έκταση, ενώ στις ασκήσεις ξεκλειδώνει σε σταδιακά μεγαλύτερη κάμψη. Στη μερική ρήξη που αντιμετωπίζεται συντηρητικά το διάστημα είναι παρόμοιο ή λίγο μικρότερο. Η αφαίρεσή του γίνεται προοδευτικά και μόνο όταν ο μυς ελέγχει με ασφάλεια το γόνατο.

Μπορεί να ξανασπάσει ο τένοντας μετά το χειρουργείο;

Η επαναρήξη είναι ασυνήθιστη όταν τηρείται το πρόγραμμα αποκατάστασης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος τις πρώτες εβδομάδες, κυρίως από πτώση, από απότομο λύγισμα του γόνατου υπό φορτίο ή από πρόωρη εγκατάλειψη του νάρθηκα. Σε ασθενείς με διαβήτη, νεφρική νόσο ή χρόνια λήψη κορτιζόνης ο τένοντας επουλώνεται πιο αργά, γι’ αυτό το πρόγραμμα προσαρμόζεται και οι επανέλεγχοι είναι πιο συχνοί.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ρήξης τετρακεφάλου;

Η ρήξη τετρακεφάλου προκαλεί ξαφνικό, έντονο πόνο ακριβώς πάνω από την επιγονατίδα, συχνά με αίσθημα ότι κάτι «έσπασε», και γρήγορο πρήξιμο. Ο ασθενής δεν μπορεί να τεντώσει ενεργητικά το γόνατο ούτε να σηκώσει το πόδι τεντωμένο, ενώ το γόνατο υποχωρεί όταν πατά. Συχνά ψηλαφάται ένα κενό πάνω από την επιγονατίδα, η οποία μετακινείται προς τα κάτω. Αφορά κυρίως ανθρώπους άνω των 40 ετών και χρειάζεται άμεση εκτίμηση, γιατί η πλήρης ρήξη χειρουργείται νωρίς.