Χονδροπάθεια Επιγονατίδας

Γιατί εμφανίζεται

Η επιγονατίδα δέχεται τεράστια φορτία: σε ένα βαθύ κάθισμα οι δυνάμεις που ασκούνται στην επιγονατιδομηριαία άρθρωση φτάνουν πολλαπλάσια του σωματικού βάρους. Όταν η επιγονατίδα δεν ολισθαίνει κεντρικά μέσα στην αύλακα, οι πιέσεις συγκεντρώνονται σε μια περιοχή του χόνδρου και τον φθείρουν. Τα βασικά αίτια είναι η αδυναμία του έσω πλατύ και των απαγωγών του ισχίου, η βράχυνση του λαγονοκνημιαίου συνδέσμου και των οπίσθιων μηριαίων, η αυξημένη γωνία Q, η δυσπλασία της τροχιλίας, η υψηλή ή χαμηλή θέση της επιγονατίδας, οι υπερβολικές στροφικές παραμορφώσεις του μηριαίου, η υπέρχρηση και ο προηγούμενος τραυματισμός ή εξάρθρημα.

Η επιγονατιδομηριαία άρθρωση με απλά λόγια

Το γόνατο δεν είναι μία άρθρωση αλλά δύο που συνεργάζονται: η μία βρίσκεται ανάμεσα στον μηρό και την κνήμη και σηκώνει το βάρος του σώματος, η άλλη ανάμεσα στην επιγονατίδα και τον μηρό. Αυτή η δεύτερη, η επιγονατιδομηριαία άρθρωση, είναι το πεδίο όπου αναπτύσσεται η χονδροπάθεια επιγονατίδας.

Η επιγονατίδα είναι ένα μικρό οστό ενσωματωμένο στον τένοντα του τετρακεφάλου. Η πίσω της επιφάνεια καλύπτεται από τον παχύτερο αρθρικό χόνδρο του ανθρώπινου σώματος και έχει σχήμα που θυμίζει καρίνα πλοίου. Η «καρίνα» αυτή γλιστρά μέσα σε ένα αυλάκι στο κάτω άκρο του μηριαίου, την τροχιλία. Όσο το γόνατο λυγίζει, η επιγονατίδα κατεβαίνει μέσα στο αυλάκι και η επιφάνεια επαφής αλλάζει συνεχώς.

Τη θέση της επιγονατίδας μέσα στο αυλάκι δεν την καθορίζει μόνο το σχήμα των οστών. Τη συγκρατούν από τα πλάγια οι καθεκτικοί σύνδεσμοι και την κατευθύνουν οι μύες: ο τετρακέφαλος από πάνω, οι μύες του ισχίου που ελέγχουν πόσο στρίβει ο μηρός προς τα μέσα, ακόμη και η θέση του πέλματος στο έδαφος. Γι’ αυτό η θεραπεία σπάνια περιορίζεται στο ίδιο το γόνατο.

Ο χόνδρος δεν έχει νεύρα. Ο πόνος προέρχεται από τους ιστούς γύρω του που ερεθίζονται όταν οι πιέσεις κατανέμονται άνισα: το οστό κάτω από τον χόνδρο, τον αρθρικό υμένα, το λιπώδες σώμα πίσω από τον επιγονατιδικό τένοντα και τους καθεκτικούς συνδέσμους.

Ποιοι εμφανίζουν συχνότερα χονδροπάθεια επιγονατίδας

Η πάθηση συναντάται σε δύο αρκετά διαφορετικές ομάδες ανθρώπων, και η αναγνώριση της ομάδας βοηθά στον σχεδιασμό της θεραπείας.

• Έφηβοι και νέοι ενήλικες: συχνότερα γυναίκες, λόγω της φαρδύτερης λεκάνης και της διαφορετικής ευθυγράμμισης του σκέλους. Εδώ κυριαρχούν η κακή τροχιά της επιγονατίδας και η μυϊκή ανισορροπία, ενώ ο χόνδρος έχει συνήθως ήπιες αλλοιώσεις.
• Δρομείς, ποδηλάτες, αθλούμενοι με άλματα και βαθιά καθίσματα: η επαναλαμβανόμενη φόρτιση με λυγισμένο γόνατο, ιδίως μετά από απότομη αύξηση της προπόνησης, ξεπερνά την αντοχή του χόνδρου.
• Άνθρωποι με καθιστική εργασία: πολλές ώρες με τα γόνατα λυγισμένα και αδύναμοι μύες στον μηρό και στους γλουτούς.
• Όσοι επιστρέφουν μετά από ακινησία: μετά από κάκωση, χειρουργείο ή μακρά αποχή, ο τετρακέφαλος ατροφεί γρήγορα και η επιγονατίδα χάνει τον οδηγό της.
• Ενήλικες μέσης ηλικίας: η φθορά του χόνδρου είναι πιο προχωρημένη και μπορεί να συνυπάρχει με εκφύλιση και στο υπόλοιπο γόνατο.

Επιβαρυντικά λειτουργούν επίσης το αυξημένο σωματικό βάρος, η πλατυποδία με έντονο πρηνισμό και μια παλαιότερη πτώση ή χτύπημα απευθείας πάνω στην επιγονατίδα.

Συμπτώματα

Θαμπός πόνος γύρω ή πίσω από την επιγονατίδα, που επιδεινώνεται στην κατάβαση σκάλας, στα βαθιά καθίσματα, στο τρέξιμο σε κατηφόρα και μετά από παρατεταμένη καθιστή θέση με λυγισμένα γόνατα, το λεγόμενο «σημείο του κινηματογράφου». Συχνά υπάρχει τριγμός ή κρότος κατά την κάμψη, αίσθημα ότι το γόνατο θα «φύγει» λόγω αναστολής του τετρακεφάλου, και ήπιο διάχυτο οίδημα μετά την άσκηση.

Χονδροπάθεια επιγονατίδας ή σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου;

Οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά σαν συνώνυμα, αλλά δεν περιγράφουν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Το σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου (γνωστό και ως «γόνατο του δρομέα») είναι κλινική διάγνωση: πόνος γύρω ή πίσω από την επιγονατίδα στις σκάλες, στο βαθύ κάθισμα και στο παρατεταμένο καθισιό, χωρίς απαραίτητα ορατή βλάβη στον χόνδρο. Η χονδροπάθεια, ή χονδρομαλάκυνση, είναι ανατομική διάγνωση: ο χόνδρος πίσω από την επιγονατίδα έχει μαλακώσει ή φθαρεί, κάτι που φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία ή στην αρθροσκόπηση.

Στην πράξη οι δύο εικόνες επικαλύπτονται. Υπάρχουν άνθρωποι με έντονο πόνο και φυσιολογικό χόνδρο, και άνθρωποι με εμφανή φθορά στη μαγνητική που δεν έχουν ενοχλήσεις. Γι’ αυτό η θεραπεία δεν σχεδιάζεται με βάση το στάδιο που γράφει το πόρισμα, αλλά με βάση τα συμπτώματα, την εξέταση και τον μηχανισμό που φορτίζει λάθος την άρθρωση.

Στάδια

Η βλάβη σταδιοποιείται κατά Outerbridge: στάδιο I με μαλάκυνση του χόνδρου, στάδιο II με επιφανειακές σχισμές μικρότερες του μισού πάχους, στάδιο III με βαθιές σχισμές που φτάνουν κοντά στο υποχόνδριο οστό και στάδιο IV με πλήρη έκθεση του οστού. Τα πρώιμα στάδια είναι απολύτως αναστρέψιμα ως προς τα συμπτώματα, ακόμη κι αν ο χόνδρος δεν αναγεννάται.

Διάγνωση

Η κλινική εξέταση περιλαμβάνει την ψηλάφηση των χειλέων της επιγονατίδας, τη δοκιμασία συμπίεσης, την αξιολόγηση της τροχιάς της επιγονατίδας και τον έλεγχο δύναμης και ευλυγισίας. Η αξονική προβολή skyline και οι φορτιζόμενες ακτινογραφίες δείχνουν την ευθυγράμμιση και το επιγονατιδομηριαίο διάστημα. Η μαγνητική τομογραφία αποτυπώνει την έκταση και το βάθος της χόνδρινης βλάβης και το οίδημα του υποχόνδριου οστού.

Με τι μοιάζει η χονδροπάθεια επιγονατίδας

Ο πόνος στο μπροστινό μέρος του γόνατου έχει αρκετές πιθανές πηγές. Στην εξέταση ο ιατρός προσπαθεί να εντοπίσει με το δάχτυλο το ακριβές σημείο και τις κινήσεις που αναπαράγουν την ενόχληση, ώστε να ξεχωρίσει τη χονδροπάθεια από:

• Τενοντοπάθεια του επιγονατιδικού τένοντα («γόνατο του άλτη»): ο πόνος είναι σημειακός, ακριβώς κάτω από την επιγονατίδα, και εμφανίζεται κυρίως στα άλματα.
• Ερεθισμό του λιπώδους σώματος: πόνος δεξιά και αριστερά του επιγονατιδικού τένοντα, που χειροτερεύει όταν το γόνατο τεντώνει τελείως.
• Σύνδρομο υμενικής πτυχής: μια πάχυνση του υμένα στην έσω πλευρά της επιγονατίδας που προκαλεί «κλικ» και τοπική ευαισθησία.
• Σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας: ο πόνος βρίσκεται στην έξω πλευρά, πάνω από τον μηριαίο κόνδυλο, συνήθως σε δρομείς.
• Βλάβη μηνίσκου: πόνος στη μεσάρθρια σχισμή με μπλοκαρίσματα, όπως περιγράφεται στη σελίδα για τη ρήξη μηνίσκου.
• Αστάθεια ή υπεξάρθρημα της επιγονατίδας: επεισόδια όπου η επιγονατίδα «φεύγει» προς τα έξω. Μπορεί να συνυπάρχει με χονδροπάθεια και αλλάζει τη θεραπευτική στρατηγική.
• Νόσο Osgood-Schlatter και Sinding-Larsen-Johansson: σε εφήβους, με πόνο στις καταφύσεις του επιγονατιδικού τένοντα.
• Αναφερόμενο πόνο από το ισχίο: ιδιαίτερα σε παιδιά, εφήβους και μεγαλύτερους ενήλικες, όταν η εξέταση του γόνατου είναι φτωχή σε ευρήματα.

Αν η ενόχλησή σας δεν ταιριάζει με την παραπάνω περιγραφή, μια ευρύτερη εικόνα των αιτιών δίνει το άρθρο μας για τον πόνο στο γόνατο.

Πού διαφέρει από τις υπόλοιπες βλάβες χόνδρου της άρθρωσης

Η χονδροπάθεια επιγονατίδας αφορά αποκλειστικά τον χόνδρο πίσω από την επιγονατίδα και, κατ’ επέκταση, την απέναντι επιφάνεια της τροχιλίας. Οφείλεται κυρίως στον τρόπο που ολισθαίνει και φορτίζεται η επιγονατίδα, γι’ αυτό αντιμετωπίζεται πρώτα με διόρθωση της εμβιομηχανικής.

Οι εστιακές βλάβες στους μηριαίους κονδύλους ή στην κνήμη, δηλαδή στις επιφάνειες που σηκώνουν το βάρος του σώματος, έχουν διαφορετικά αίτια (συχνά τραυματισμό ή διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα), διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές. Αναλύονται στη σελίδα για τις χόνδρινες βλάβες γόνατος. Όταν η φθορά είναι διάχυτη και αφορά ολόκληρη την άρθρωση, μιλάμε πλέον για οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Πώς να διαβάσετε το πόρισμα της μαγνητικής για την επιγονατίδα

Πολλοί ασθενείς έρχονται στο ιατρείο ανήσυχοι από τη διατύπωση του πορίσματος. Μερικές διευκρινίσεις βοηθούν να μπει η εξέταση στη σωστή της διάσταση:

• Η φράση «χονδροπάθεια επιγονατίδας βαθμού I ή II» περιγράφει πολύ συχνό εύρημα, ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς κανένα σύμπτωμα.
• Το «οίδημα υποχόνδριου οστού» δείχνει ότι το οστό κάτω από τον χόνδρο δέχεται υπερβολικό φορτίο. Συχνά σχετίζεται περισσότερο με τον πόνο απ’ ό,τι το ίδιο το στάδιο.
• Όροι όπως «πλάγια κλίση» ή «έξω παρεκτόπιση της επιγονατίδας», «υψηλή επιγονατίδα» και «δυσπλασία τροχιλίας» αφορούν την ευθυγράμμιση και εξηγούν γιατί φορτίζεται άνισα η άρθρωση.
• Η μαγνητική γίνεται με το γόνατο χαλαρό και σχεδόν τεντωμένο. Δεν δείχνει πώς κινείται η επιγονατίδα όταν ανεβαίνετε μια σκάλα, κάτι που αξιολογείται μόνο στην κλινική εξέταση.

Με λίγα λόγια, το πόρισμα είναι ένα κομμάτι της εικόνας. Η απόφαση για το τι θα κάνετε βγαίνει από τον συνδυασμό του με όσα περιγράφετε και όσα βρίσκει ο ιατρός όταν σας εξετάζει.

Θεραπεία

Η συντηρητική αγωγή είναι η θεραπεία πρώτης γραμμής και είναι αποτελεσματική στη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών. Περιλαμβάνει στοχευμένη ενδυνάμωση τετρακεφάλου και γλουτιαίων, διατάσεις, διόρθωση της τεχνικής άσκησης, μείωση βάρους, προσωρινή αποφυγή των επιβαρυντικών κινήσεων, αντιφλεγμονώδη και, επιλεκτικά, ενδαρθρικές εγχύσεις υαλουρονικού ή PRP. Η βελτίωση χρειάζεται εβδομάδες έως μήνες συνέπειας.

Το χειρουργείο επιφυλάσσεται για επίμονες, εστιασμένες βλάβες που δεν ανταποκρίνονται. Οι επιλογές περιλαμβάνουν αρθροσκοπική εξομάλυνση ή μικροκατάγματα, σύγχρονες τεχνικές αποκατάστασης χόνδρου, απελευθέρωση του έξω επιγονατιδικού συνδέσμου ή ανακατασκευή του έσω επιγονατιδομηριαίου συνδέσμου σε αστάθεια, και μεταφορά του κνημιαίου κυρτώματος σε σημαντική δυσλειτουργία της τροχιάς. Δείτε επίσης τις χόνδρινες βλάβες γόνατος.

Δραστηριότητες που καλό είναι να περιορίσετε προσωρινά

Ο στόχος δεν είναι η ακινησία, αλλά η προσωρινή μείωση των φορτίων που πιέζουν περισσότερο την επιγονατίδα, μέχρι να ηρεμήσει η άρθρωση.

• βαθιά καθίσματα και προβολές με μεγάλη κάμψη,
• εκτάσεις γονάτων σε μηχάνημα με μεγάλο βάρος σε πλήρες εύρος,
• τρέξιμο σε κατηφόρα και επαναλαμβανόμενες σκάλες ως προπόνηση,
• γονάτισμα και οκλαδόν για πολλή ώρα,
• ποδήλατο με χαμηλή σέλα και μεγάλη αντίσταση.

Αντίθετα, συνήθως γίνονται καλά ανεκτά το περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, η κολύμβηση (με προτίμηση στο ελεύθερο και όχι στο πρόσθιο), το ελλειπτικό και το ποδήλατο με ψηλότερη σέλα και ελαφριά αντίσταση. Η επιστροφή στα φορτία που αφαιρέθηκαν γίνεται σταδιακά, ένα κάθε φορά.

Ασκήσεις για τη χονδροπάθεια επιγονατίδας: τι περιλαμβάνει ένα σωστό πρόγραμμα

Η θεραπευτική άσκηση είναι το μέρος της αγωγής με τη μεγαλύτερη διάρκεια αποτελέσματος. Το πρόγραμμα το σχεδιάζει ο φυσικοθεραπευτής με βάση την εξέτασή σας, όμως η δομή του ακολουθεί συνήθως τρεις άξονες.

• Ενδυνάμωση των μυών του ισχίου: οι απαγωγοί και οι έξω στροφείς (γλουτιαίοι) εμποδίζουν τον μηρό να «πέφτει» προς τα μέσα στο κάθισμα και στη σκάλα. Χρησιμοποιούνται ασκήσεις όπως η γέφυρα, η απαγωγή σε πλάγια κατάκλιση και το πλάγιο βάδισμα με λάστιχο.
• Ενδυνάμωση του τετρακεφάλου σε ανώδυνο εύρος: ισομετρικές συσπάσεις, ανύψωση τεντωμένου σκέλους, μικρά καθίσματα στον τοίχο και πρέσα ποδιών σε περιορισμένη κάμψη. Το εύρος μεγαλώνει όσο υποχωρούν τα συμπτώματα.
• Ευλυγισία: διατάσεις στους οπίσθιους μηριαίους, στη γάμπα, στον τετρακέφαλο και στην έξω πλευρά του μηρού, ώστε να μειωθεί η έλξη που σπρώχνει την επιγονατίδα προς τα έξω.

Σε δεύτερη φάση προστίθενται ασκήσεις ισορροπίας και επανεκπαίδευση της κίνησης: πώς προσγειώνεστε, πώς κατεβαίνετε ένα σκαλοπάτι, πού βρίσκεται το γόνατο σε σχέση με το πέλμα όταν κάνετε κάθισμα.

Ένας πρακτικός κανόνας για την ένταση: ήπια ενόχληση κατά την άσκηση που υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες είναι αποδεκτή. Πόνος που δυναμώνει στη διάρκεια της άσκησης ή επιμένει την επόμενη ημέρα σημαίνει ότι το φορτίο ήταν μεγαλύτερο απ’ όσο αντέχει προς το παρόν η άρθρωση. Η συνέπεια μετράει περισσότερο από την ένταση. Λίγα λεπτά, τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας, αποδίδουν περισσότερο από μία εξαντλητική συνεδρία.

Επιγονατιδικός νάρθηκας, taping και ορθωτικά πέλματα

Τα βοηθήματα δεν θεραπεύουν από μόνα τους τη χονδροπάθεια επιγονατίδας, μπορούν όμως να μειώσουν τον πόνο ώστε να γίνεται η άσκηση πιο άνετα.

• Taping επιγονατίδας: ειδική ταινία που εφαρμόζει ο φυσικοθεραπευτής για να καθοδηγεί ελαφρά την επιγονατίδα. Αν ανακουφίζει άμεσα σε μια επώδυνη κίνηση, αξίζει να χρησιμοποιείται στις πρώτες εβδομάδες.
• Επιγονατίδα με άνοιγμα ή πλάγιο στήριγμα: χρήσιμη σε ορισμένους ασθενείς κατά την άθληση ή την πολύωρη ορθοστασία. Δεν χρειάζεται να φοριέται όλη την ημέρα.
• Ορθωτικά πέλματα: έχουν θέση όταν υπάρχει έντονος πρηνισμός του ποδιού που στρέφει την κνήμη προς τα μέσα.
• Κατάλληλα υποδήματα: με καλή απορρόφηση κραδασμών και αντικατάσταση όταν φθαρούν, ειδικά για όσους τρέχουν.

Ενέσεις στη χονδροπάθεια επιγονατίδας: τι να περιμένετε

Οι ενδαρθρικές εγχύσεις συζητούνται όταν ο πόνος δεν επιτρέπει να προχωρήσει το πρόγραμμα άσκησης ή όταν ο χόνδρος έχει πιο προχωρημένη φθορά. Το υαλουρονικό οξύ δρα ως λιπαντικό και αμορτισέρ της άρθρωσης, ενώ το PRP παρασκευάζεται από το αίμα του ίδιου του ασθενούς και στοχεύει στη μείωση της φλεγμονής.

Χρειάζεται ρεαλιστική προσδοκία. Οι εγχύσεις μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα για ένα διάστημα σε αρκετούς ασθενείς, δεν ξαναχτίζουν όμως τον χόνδρο και δεν διορθώνουν την τροχιά της επιγονατίδας. Η ανταπόκριση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και το όφελος διατηρείται καλύτερα όταν συνδυάζονται με ενδυνάμωση. Η κορτιζόνη έχει περιορισμένο ρόλο, κυρίως σε έντονη υμενίτιδα, και δεν επαναλαμβάνεται συχνά.

Πότε συζητάμε επέμβαση για την επιγονατίδα

Η μεγάλη πλειονότητα των ασθενών δεν θα χρειαστεί ποτέ χειρουργείο. Η συζήτηση ανοίγει όταν συντρέχουν ορισμένες προϋποθέσεις:

• τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη συστηματική συντηρητική αγωγή για αρκετούς μήνες (συνήθως τουλάχιστον τρεις έως έξι), με πρόγραμμα που έχει πράγματι τηρηθεί,
• υπάρχει σαφές ανατομικό αίτιο που εξηγεί τον πόνο, όπως σημαντική παρεκτόπιση, επαναλαμβανόμενα υπεξαρθρήματα ή εστιακή βλάβη πλήρους πάχους,
• εμφανίζονται μηχανικά συμπτώματα, όπως μπλοκαρίσματα από ασταθές τεμάχιο χόνδρου.

Η επιλογή της τεχνικής ακολουθεί το αίτιο και όχι το στάδιο. Οι επεμβάσεις που αφορούν μόνο την επιφάνεια του χόνδρου γίνονται συνήθως ελάχιστα επεμβατικά, με αρθροσκόπηση γόνατος. Όταν το πρόβλημα είναι η ευθυγράμμιση, η διόρθωσή της έχει μεγαλύτερη σημασία από την περιποίηση του χόνδρου, γιατί διαφορετικά η ίδια περιοχή θα συνεχίσει να υπερφορτίζεται. Αν σας έχει προταθεί επέμβαση και θέλετε να επιβεβαιώσετε την ένδειξη, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη ιατρική γνώμη.

Αποκατάσταση μετά από επέμβαση στην επιγονατίδα

Ο χρόνος επιστροφής εξαρτάται από το είδος της επέμβασης, γι’ αυτό τα παρακάτω είναι ενδεικτικά.

• Αρθροσκοπική εξομάλυνση του χόνδρου: βάδιση με πλήρη φόρτιση από τις πρώτες ημέρες, φυσικοθεραπεία για λίγες εβδομάδες και επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες συνήθως μέσα σε 2 έως 4 εβδομάδες.
• Τεχνικές αποκατάστασης του χόνδρου: χρειάζεται περίοδος προστασίας, με περιορισμό της κάμψης υπό φορτίο για αρκετές εβδομάδες, ώστε να ωριμάσει ο νέος ιστός. Η επιστροφή σε αθλήματα υπολογίζεται σε μήνες.
• Επεμβάσεις ευθυγράμμισης: μετά από ανακατασκευή συνδέσμου ή μεταφορά του κνημιαίου κυρτώματος χρησιμοποιείται νάρθηκας και βακτηρίες, συνήθως για 4 έως 6 εβδομάδες, μέχρι να επουλωθούν οι ιστοί ή το οστό.

Σε όλες τις περιπτώσεις, το πρόγραμμα ενδυνάμωσης που περιγράφηκε παραπάνω συνεχίζεται και μετά το χειρουργείο. Η επέμβαση διορθώνει την ανατομία, αλλά τη λειτουργία την επαναφέρει η άσκηση.

Καθημερινότητα, εργασία και άθληση με χονδροπάθεια επιγονατίδας

Μικρές αλλαγές στις συνήθειες μειώνουν αισθητά τα συμπτώματα, χωρίς να χρειαστεί να σταματήσετε όσα σας αρέσουν.

• Στο γραφείο: σηκωθείτε και τεντώστε τα γόνατα κάθε 30 έως 40 λεπτά. Αποφύγετε να κάθεστε με τα πόδια διπλωμένα κάτω από την καρέκλα και ρυθμίστε το ύψος του καθίσματος ώστε τα γόνατα να μην είναι πιο ψηλά από τους γοφούς.
• Στο αυτοκίνητο και στα ταξίδια: φέρτε το κάθισμα λίγο πιο πίσω και κάντε στάσεις στις μεγάλες διαδρομές. Στο αεροπλάνο προτιμήστε θέση στον διάδρομο.
• Στις σκάλες: στις περιόδους έξαρσης χρησιμοποιείτε την κουπαστή και κατεβαίνετε πιο αργά. Το κατέβασμα επιβαρύνει περισσότερο από το ανέβασμα.
• Στο τρέξιμο: μειώστε προσωρινά τα χιλιόμετρα αντί να σταματήσετε τελείως, προτιμήστε επίπεδες διαδρομές και δοκιμάστε ελαφρώς μικρότερο, πιο γρήγορο διασκελισμό.
• Στο γυμναστήριο: κρατήστε τις ασκήσεις ποδιών σε εύρος που δεν πονά και αυξάνετε πρώτα τις επαναλήψεις, μετά το βάρος.
• Στο σωματικό βάρος: ακόμη και μικρή απώλεια μειώνει το φορτίο που δέχεται η επιγονατίδα σε κάθε σκαλοπάτι.

Οι περισσότεροι ασθενείς συνεχίζουν κανονικά την εργασία τους. Όσοι δουλεύουν γονατιστοί ή σε βαθύ κάθισμα (για παράδειγμα τεχνίτες δαπέδων) ωφελούνται από επιγονατίδες προστασίας και συχνή αλλαγή στάσης.

Πώς εξελίσσεται η χονδροπάθεια επιγονατίδας με τα χρόνια

Η εύλογη ανησυχία των περισσότερων είναι αν η πάθηση θα καταλήξει σε αρθρίτιδα. Στους νέους ασθενείς με ήπιες αλλοιώσεις η πορεία είναι συνήθως καλή: τα συμπτώματα υποχωρούν με τη σωστή αγωγή, ακόμη κι αν η εικόνα του χόνδρου στη μαγνητική δεν αλλάξει. Δεν αποκλείονται υποτροπές σε περιόδους αυξημένης καταπόνησης ή αποχής από την άσκηση, οι οποίες αντιμετωπίζονται με επιστροφή στο βασικό πρόγραμμα.

Ο κίνδυνος προοδευτικής φθοράς είναι μεγαλύτερος όταν ο χόνδρος έχει ήδη βαθιές βλάβες και, ταυτόχρονα, παραμένει αδιόρθωτη μια σημαντική διαταραχή της ευθυγράμμισης ή επαναλαμβανόμενη αστάθεια της επιγονατίδας. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχει νόημα η τακτική παρακολούθηση, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται έγκαιρα και όχι όταν η βλάβη έχει επεκταθεί.

Μύθοι και αλήθειες για τη χονδροπάθεια επιγονατίδας

• «Ο τριγμός σημαίνει ότι το γόνατο χαλάει». Ο ανώδυνος τριγμός στο κάθισμα είναι πολύ συχνός και σε απολύτως υγιή γόνατα. Σημασία έχει όταν συνοδεύεται από πόνο ή πρήξιμο.
• «Χρειάζεται πλήρης ξεκούραση». Η παρατεταμένη αποχή αδυνατίζει τους μυς που προστατεύουν την επιγονατίδα και συνήθως επιδεινώνει το πρόβλημα. Χρειάζεται προσαρμογή του φορτίου, όχι ακινησία.
• «Δεν θα ξανατρέξω». Οι περισσότεροι δρομείς επιστρέφουν, αφού διορθωθούν η δύναμη, η τεχνική και ο προγραμματισμός της προπόνησης.
• «Τα συμπληρώματα θα ξαναφτιάξουν τον χόνδρο». Ορισμένοι ασθενείς αναφέρουν ανακούφιση, όμως δεν υπάρχει ισχυρή τεκμηρίωση ότι αναγεννούν τον χόνδρο. Δεν αντικαθιστούν την άσκηση.
• «Το στάδιο στη μαγνητική δείχνει πόσο σοβαρά είναι τα πράγματα». Η ένταση του πόνου δεν ακολουθεί πιστά το στάδιο. Η θεραπεία κρίνεται από τη λειτουργικότητά σας.
• «Αφού πονάει, χρειάζεται χειρουργείο». Η επέμβαση αφορά μικρό ποσοστό ασθενών με συγκεκριμένη ανατομική ένδειξη, μετά από καλά οργανωμένη συντηρητική προσπάθεια.

Πότε να ζητήσετε ιατρική εκτίμηση

Ένας ήπιος πόνος μπροστά στο γόνατο μετά από έντονη δραστηριότητα συχνά υποχωρεί μόνος του με λίγες ημέρες προσαρμογής. Αξίζει να εξεταστείτε όταν:

• ο πόνος επιμένει πάνω από λίγες εβδομάδες ή επανέρχεται κάθε φορά που αυξάνετε τη δραστηριότητα,
• το γόνατο πρήζεται, μπλοκάρει ή δίνει την αίσθηση ότι υποχωρεί,
• η επιγονατίδα έχει «φύγει» από τη θέση της, έστω και μία φορά,
• ο πόνος σας ξυπνά τη νύχτα ή υπάρχει και χωρίς φόρτιση,
• τα συμπτώματα ξεκίνησαν μετά από πτώση ή χτύπημα,
• πρόκειται για παιδί ή έφηβο που κουτσαίνει.

Για εξέταση από τον Δρ. Ιωάννη Τσαρούχα σε Αθήνα, Πετρούπολη, Χανιά ή Ηράκλειο, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού και να φέρετε μαζί σας όσες απεικονιστικές εξετάσεις έχετε ήδη κάνει. Τις υπόλοιπες καταστάσεις της άρθρωσης θα τις βρείτε συγκεντρωμένες στις παθήσεις του γόνατος.

Συχνές ερωτήσεις

Θεραπεύεται η χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα υποχωρούν με συντηρητική αγωγή, δηλαδή με στοχευμένη ενδυνάμωση, διατάσεις και προσαρμογή των δραστηριοτήτων. Ο χόνδρος δεν αναγεννάται πλήρως, όμως αυτό δεν είναι προϋπόθεση για να ζείτε χωρίς πόνο: όταν η επιγονατίδα φορτίζεται σωστά, η άρθρωση ηρεμεί. Η βελτίωση έρχεται σταδιακά, μέσα σε εβδομάδες έως μήνες, και διατηρείται όσο διατηρείται και η άσκηση.

Ποιες ασκήσεις κάνουν καλό στη χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Ωφελούν οι ασκήσεις που δυναμώνουν τον τετρακέφαλο και τους γλουτιαίους χωρίς να πιέζουν την επιγονατίδα σε βαθιά κάμψη: ισομετρικές συσπάσεις, ανύψωση τεντωμένου σκέλους, γέφυρα, απαγωγές ισχίου, μικρά καθίσματα σε ανώδυνο εύρος. Συμπληρώνονται με διατάσεις στους οπίσθιους μηριαίους και στη γάμπα. Το πρόγραμμα εξατομικεύεται από φυσικοθεραπευτή και προχωρά σταδιακά, με οδηγό τον πόνο την επόμενη ημέρα.

Μπορώ να τρέχω ή να κάνω ποδήλατο με χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Συνήθως ναι, με προσαρμογές. Στο τρέξιμο μειώστε προσωρινά την απόσταση και τις κατηφόρες και αυξήστε ξανά σταδιακά όσο υποχωρούν τα συμπτώματα. Στο ποδήλατο ανεβάστε τη σέλα, ώστε το γόνατο να μη λυγίζει πολύ, και προτιμήστε ελαφριά αντίσταση με περισσότερες στροφές. Αν ο πόνος αυξάνεται στη διάρκεια της άσκησης ή επιμένει την επομένη, μειώστε το φορτίο.

Κάνει καλό το περπάτημα στη χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Το περπάτημα σε επίπεδο έδαφος είναι από τις πιο καλά ανεκτές δραστηριότητες, γιατί το γόνατο λυγίζει λίγο και οι πιέσεις πίσω από την επιγονατίδα μένουν χαμηλές. Βοηθά στη διατήρηση της φυσικής κατάστασης και στον έλεγχο του βάρους. Περισσότερο επιβαρύνουν οι κατηφόρες, τα πολλά σκαλοπάτια και το ανώμαλο έδαφος, που καλό είναι να περιορίζονται στις περιόδους έξαρσης.

Πόσο καιρό κρατάει η χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Δεν υπάρχει σταθερή διάρκεια. Με συνεπή άσκηση, οι περισσότεροι ασθενείς βλέπουν σαφή βελτίωση μέσα σε 6 έως 12 εβδομάδες, ενώ σε χρόνιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν αρκετοί μήνες. Τα συμπτώματα ενδέχεται να επανέλθουν σε περιόδους έντονης καταπόνησης ή όταν διακοπεί η ενδυνάμωση. Γι’ αυτό ένα σύντομο πρόγραμμα συντήρησης αξίζει να μείνει στη ρουτίνα σας.

Χρειάζεται χειρουργείο η χονδροπάθεια επιγονατίδας;

Σπάνια. Η επέμβαση συζητείται μόνο όταν ο πόνος επιμένει μετά από αρκετούς μήνες σωστά οργανωμένης συντηρητικής αγωγής και υπάρχει συγκεκριμένο ανατομικό πρόβλημα που μπορεί να διορθωθεί, όπως σημαντική παρεκτόπιση της επιγονατίδας, αστάθεια ή εστιακή βαθιά βλάβη του χόνδρου. Το είδος της επέμβασης επιλέγεται με βάση το αίτιο και όχι μόνο το στάδιο που αναφέρει η μαγνητική.

Η χονδροπάθεια επιγονατίδας οδηγεί σε αρθρίτιδα;

Όχι απαραίτητα. Στα αρχικά στάδια, και ιδίως στους νέους ανθρώπους, η πάθηση συνήθως δεν εξελίσσεται σε αρθρίτιδα όταν διορθωθούν οι παράγοντες που υπερφορτίζουν την επιγονατίδα. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν υπάρχουν βαθιές βλάβες του χόνδρου μαζί με σημαντική διαταραχή της ευθυγράμμισης ή επαναλαμβανόμενη αστάθεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις συστήνεται τακτική παρακολούθηση.

Βοηθάει η επιγονατίδα (νάρθηκας) στη χονδροπάθεια;

Μια επιγονατίδα με άνοιγμα ή πλάγιο στήριγμα μπορεί να μειώσει τον πόνο σε ορισμένους ασθενείς, κυρίως στην άθληση ή στην πολύωρη ορθοστασία. Δεν διορθώνει όμως την αιτία και δεν χρειάζεται να φοριέται συνεχώς, γιατί η μόνιμη χρήση δεν αντικαθιστά τη μυϊκή ενδυνάμωση. Χρησιμοποιήστε τη ως βοήθημα για να μπορείτε να ασκείστε πιο άνετα στις πρώτες εβδομάδες.